آموزشی

تکنولوژی آموزشی

معرفی رشته تکنولوژی آموزشی

تکنولوژی آموزشی در لغت از واژه های خاص  تکنو به معنی برخورد سیستماتیک با پدیده های علمی ،  لوژی  به معنای شناخت و  آموزش  به معنای فعالیت های هدفمندی است که مربیان یا معلمان انجام می دهند تا تغییر رفتار یا توانایی تغییر رفتار در فراگیرنده به وجود بیاید. از همین جا مشخص می شود که تکنولوژی آموزشی به معنای شناخت پدیده ها یا روش های دقیق آموزشی برای رسیدن به اهداف آموزشی است .
تکنولوژی آموزشی ، رویکردی سیستمی است که فرآیند یاددهی و یادگیری را کنترل می کند . برای مثال متخصص تکنولوژی آموزشی بررسی می کند که در فرآیند یاددهی و یادگیری چه مسائل یا مشکلاتی وجود دارد تا بتواند مسئوولیت حل این مشکلات را بر عهده بگیرد . چنین فردی نسبت به تمام فرآیند یاددهی و یادگیری ، خواه فرآیند در مرحله درون داد سیستم باشد یا برون داد یا خود فرآیند سیستم باشد ، حساسیت نشان می دهد .
تعلیم و تربیت یک فرآیند است و عوامل سیستماتیک مثل کلاس ، معلم ، کتاب ،  فضای آموزشی و امکانات آموزشی در آن وجود دارد و دارای درون دادی به نام شاگرد و برون دادی به نام فارغ التحصیل می باشد .
خیلی ها تصور می کنند که تکنولوژی آموزشی ،  تکنولوژی است و این رشته باید در دانشکده فنی استقرار داشته باشد . اما باید گفت که تکنو با تکنیک فرق دارد و تکنولوژی آموزشی همراه و همگام با روانشناسی تربیتی کار آموزش را آسان می سازد . به همین دلیل محل فعالیت دانشجویان و استادان این رشته دانشکده های علوم تربیتی و روانشناسی تربیتی است و چگونگی فعالیت متخصصان این رشته با توجه به مبانی تئوریک و عملی روانشناسی پرورشی شکل می گیرد و در آن طراحی آموزش و اجرا و ارزشیابی آموزش مطرح می باشد . در واقع کارشناسان این رشته ، طراحان آموزشی یا مهندسان آموزشی هستند . مهندسانی که هم و غم آنها تسهیل سازی یادگیری و آموزش است .
 فرصتهای شغلی فارغ التحصیلان گرایش تکنولوژی آموزشی:
فلسفه اصلی این رشته استفاده از توانایی فارغ التحصیلان آن در آموزش و پرورش و سپس صدا و سیما است . اما در عمل می بینیم که به دلیل تفکر غلط حاکم بر برخی محیط های آموزشی ، تکنولوژیست های آموزشی به سختی جذب این مراکز می شوند . البته برخی از فارغ التحصیلان این رشته جذب مدارس غیر انتفاعی شده اند و با ارائه طرح های آموزشی برای دوره ها و درس های مختلف، کارآیی مدرسه را بسیار ارتقاء داده و در واقع بسیار موفق بوده اند .
عده ای از فارغ التحصیلان نیز جذب وزارت ارشاد یا کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان می شوند و بالاخره برخی از فارغ التحصیلان با توجه به توانایی هایی که در طی تحصیل کسب کرده اند جذب بازار کار آزاد می شوند و به عکاسی آموزشی با تولید فیلم های آموزشی می پردازند.

 

 

 

 

 

 

دروس اصلی

تاریخ آموزش و پرورش در اسلام و ایران

جامعه شناسی آموزش و پرورش

فلسفه آموزش و پرورش

اقتصاد آموزش و پرورش

اصول و مبانی آموزش و پرورش

مقدمات مدیریت آموزشی

آموزش و پرورش تطبیقی

مقدمات برنامه ریزی آموزشی درسی

آموزش و پرورش ابتدایی ، راهنمایی و متوسطه

آموزش و پرورش کودکان استثنائی

اخلاق اسلامی

مقدمات تکنولوژی آموزشی

روشها و فنون تدریس

آشنایی با کتابخانه و اصول کتابداری

روانشناسی عمومی

روش های آماری در علوم تربیتی

روانشناسی رشد 1و2

سنجش و اندازه گیری در علوم تربیتی

جامعه شناسی عمومی

مقدمات روش تحقیق در علوم تربیتی

 

دروس تخصصی

سمینار در برنامه ریزی درسی و آموزشی

اصول برنامه ریزی درس و تحلیل محتوا

مبانی ارتباط انسانی

برنامه ریزی درسی ابتدایی

اصول طراحی پیامهای آموزشی

سمینار در تکنولوژی آموزشی

اصول عکاسی

برنامه ریزی درسی متوسطه

تولید برنامه های تلویزیونی

رادیو و تلویزیون آموزشی

انتخاب ، بهره برداری و ارزیابی مواد و وسایل آموزشی

تئوری ها و روش های کاربردی در رسانه های جمعی

تولید مواد آموزشی

آموزش برنامه ای

آموزش با روش مبتنی بر سیستم ها

اصول طراحی نظام های آموزشی

تولید فیلم های آموزشی

برنامه ریزی درسی آموزش عالی و بزرگسالان

ارزیابی نظام های کوچک آموزشی

آشنایی با مراکز و مواد آموزشی

کارورزی ها و اجرا پروژه های فردی

کارورزی ها و اجرا پروژه های گروهی

جامعه شناسی ارتباطی

 

 

 

 

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:59 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

آموزش از راه دور

آموزش از راه دور1(DL) هر گونه یادگیری است که طی آن معلم و دانش آموز از نظر جغرافیایی دور از یکدیگر هستند. یادگیری از راه دور با استفاده از امکانات پست الکترونیکی، ویدیو، تلویزیون کابلی، رسانه ها و یا هر تکنولوژی مرتبط با اینترنت از قبیل تابلوی پیغام ها، اتاق گفتگو و کنفرانس های کامپیوتری یا ویدیویی امکان پذیر است. در واقع آموزش از راه دور یک سیستم هدایت شده یا فرآیندی است که یادگیرندگان را به منابع دور دست متصل می کند. در ضمن، می تواند به عنوان ابزاری برای یادگیری مکمل نیز بکار گرفته شود(جلالی1381).

آموزش از راه دور عبارت است از نوعی فرایند آموزشی که در آن تمامی یا بیشتر آموزش از طریق یاددهنده نسبت به فرد یادگیرنده فارغ از زمان و مکان انجام می گیرد، بدین مضمون که تمامی یا بخشی از ارتباط بین آموزگاران و آموزنده ها از طریق یک رسانه مصنوعی، خواه الکترونیک، خواه چاپی صورت می پذیرد. بنابرتعریف، در آموزش از راه دور ابزار نرمال یا اصلی ارتباط، فناوری است(مهر پویا،1384).

تکامل تاریخی آموزش از راه دور

تکامل تاریخی آموزش از راه دور در چهار مرحله اصلی روی داده است، که هر یک از آنها با شکل سازمانی خود از اصلی ترین شکل ارتباطات مشتق شده است.

1- نظام های مکاتبه ای : که در پایان قرن نوزدهم ریشه دارند، وهنوز پر استفاده ترین شکل از آموزش از راه دور در کشور های کمتر توسعه یافته می باشند؛ بر اساس یک راهنمای مطالعه در قالب متنی اغلب همراه با اجزاء شنیداری و دیداری همچون نوار کاست و اسلاید بوده و تعامل در روش مکاتبه ای از طریق نامه ها و دیگر اسناد نوشتاری و چاپی تهیه شده است، که از طریق سیستم های پستی فرستاده می شوند(يونسكو،2002).

2-  نظام های آموزشی رادیو تلویزیونی: از فناوری های انتقالی متنوع بهره می گیرند- زمینی ، ماهواره ای و رادیو تلویزیون کابلی تا سخنرانی های زنده و ضبط شده در اختیار یادگیرنده های انفرادي ساکن در خانه و گروه هایی از یادگیرنده ها در کلاس های درس دور دست – جایی که ممکن است گونه ای از حمایت رو- در- رو فراهم آید، قرار می گیرند. برخی سیستم ها،رابطه های محدود رادیویی یا تبادل نظر ویدیویی را با شخص مربی در یک نقطۀ کانونی ارائه می دهند(همان منبع).

3-  نظام های چند رسانه ای : شامل متن، رادیو، ویدیو، مواد رایانه ای ، وبه طور معمول گونه ای حمایت رو-در-رو از آموزگار می شود که هم به افراد و هم به گروه ها منتقل می گردد. در این رویکرد،که عبارت است از آنچه از سوی دانشگاه های باز به کار گرفته می شود، آموزش دیگر کار یک فرد نیست بلکه کار تیم هایی از متخصصان است. متخصصان رسانه ای ، متخصصان اطلاعاتی ، متخصصان طراحی آموزشی و متخصصان یادگیری برنامه ها برای اعزام بین شمار بالایی از یادگیرنده ها، که معمولاً در سرتاسر کشور پراکنده هستند، آماده می شوند(همان منبع).

4-  نظام های اینترنتی: که در آنها مواد چند رسانه ای (نوشتاری ، شنیداری ، ویدیویی و رایانه ای) در شکل الکترونیکی از طریق رایانه ها- همراه با دسترسی به پایگاه های اطلاع رسانی و داده ای وکتابخانه های الکترونیکی – به افراد منتقل می شوند و تعامل بین معلم – دانش آموز، دانش آموز- دانش آموز، یک-یک ، یک –بی شمار، بی شمار- بی شمار را به صورت همزمان یا غیر همزمان – از طریق پست الکترونیکی، کنفرانس های رایانه ای و تابلو اعلانات و مانند آن میسر می سازند (همان منبع ).

تاریخچه آموزش از راه دور

1- تاریخچه آموزش از راه دور در جهان

اسحاق پیتمن در سال 1840 م پیشنهاد تدریس دوره های کوتاه مدت از طریق مکاتبه ای را برای دانش آموزان در بریتانیای کبیر ارائه کرد. گوستاو اشمیت به عنوان پدر آموزش زبان در آلمان در سال 1850 شناخته می شود که آموزش زبان از طریق مکاتبه ای برای بزرگسالان به صورت خود آموز فراهم کرد.

تاریخ نشان می دهد که دانشگاه لندن (1836) ،دانشگاه شیکاگو(1892) و دانشگاه کوئیزلند(1911) اولین موسسات آموزشی بودند که آموزش عالی از راه دور را برقرار کردند

دانشگاه باز انگلیس را می توان اولین مؤسسه آموزش از راه دور در جهان نام برد. طرح شکل گیری این دانشگاه در 1963 م ریخته شد؛ یعنی زمانی که به عنوان یک «دانشگاه مکاتبه ای» و«دانشگاه هوایی» طراحی شده بود. اما در 1969 میلادی که این دانشگاه دوران شکوفایی خود را آغاز کرد ، از طرف کمیته طراحی نام دانشگاه باز1را به آن اختصاص دادند( ضرغام و عالی پور، 1371).

2- پیشینۀ آموزش از راه دور در ایران

     2-1  دانشگاه ابوریحان بیرونی

برای اولین بار در ایران در سال 1350 دانشکده ای در دانشگاه ابوریحان بیرونی برای ارائه آموزش از راه دور و به طریق «مکاتبه ای» شکل گرفت که مقدمات آن از سال 1348 به بعد فراهم آمده بود. این دانشکده که با نام دانشکده مکاتبه ای فعالیت خود را در چهار رشته تحصیلی آغاز کرده بود، به زودی در هفت رشتۀ تحصیلی شیمی- طبیعی، فیزیک-ریاضی، زبان و ادبیات فارسی ، آموزش و پرورش ابتدایی، اقتصاد و تعاون روستایی، مدیریت خدمات –بانکی (مقطع فوق دیپلم)، ومدیریت خدمات فنی(مقطع فوق دیپلم) به فعالیت خود ادامه داد. این دانشکده بعداً بر تعداد دانشجویان و رشته های تحصیلی خود افزود و به دو دانشکده « علوم انسانی» و«علوم اجتماعي» تفکیک شد.

آموزش از راه دور در دانشگاه ابوریحان بیرونی ، تلفیق مجموعه ای از ابزارهای آموزش حضوری وآموزش از راه دور بود. کتاب و مواد چاپی محور اصلی این ابزارها به شمار می آمد و در حقیقت اساس آموزش مکاتبه ای را تشکیل می داد. در این نظام به منظور ارائه خدمات آموزشی و سنجش آن از مواد و مطالب درسی ، کتب و مطالب مفید جنبی ، آزمون های درسی ضمن سال، مواد کمک آموزشی، کتابخانه، دفترچه های مخصوص مکاتبه با استادان برای رفع اشکالات درسی، آموزش های حضوری و امتحانات پایان نیم سال تحصیلی استفاده می شد. دانشگاه ابوریحان بیرونی در سال 1359 به کار خود خاتمه داد. این دانشگاه در خلال سال های 59-1350 در مجموع 1779 نفر در مقطع کاردانی و 1305 نفر در مقطع کارشناسی فارغ التحصیل داشته است(عظیمی،1386).

 

    2-2- دانشگاه آزاد ایران

یکسال پس از تاسیس نظام آموزش مکاتبه ای در دانشگاه ابوریحان - یعنی در سال 1351- دست اندرکاران امور آموزش عالی در اندیشۀ تاسیس دانشگاهی بودند که قادر به ارائه آموزش از راه دور باشد. پس از انجام مطالعات مقدماتی ، دانشگاه آزاد ایران در سال 1352 تاسیس شد. هدف اساسی از این تاسیس، افزایش ظرفیت پذیرش نظام آموزش عالی ایران برای تربیت نیروی انسانی متخصص و کارآمد بود. وهمچنین تصمیم گرفته شد که گروه های تهیه مواد درسی تشکیل شوند. بدین ترتیب متون درسی خودآموز به عنوان مهم ترین رسانه آموزشی دانشگاه در نظر گرفته شد، زیرا برنامه ریزان اعتقاد داشتند که متون خود آموز به دانشجویان اجازه می دهد در مکان و زمان دلخواه خود به مطالعه بپردازند. رسانه های دیگری نیز مدنظر بودند که نوارهای صوتی و تصویری، آزمایشگاه ، فیلم های آموزشی ، کیت های آموزشی و کلاس های حضوری را شامل می شد . سرانجام این دانشگاه فعالیت آموزشی خود را با پذیرش اولین گروه دانشجویان در بهمن ماه 1356 آغاز کرد . تعداد اعضای هیات علمی دانشگاه جمعا 128 نفر و تعداد کل کارکنان دانشگاه به 397 نفر بالغ گردید . تراکم کار بیش از حد گروه های تهیه درس و کار آماده سازی متون درسی و مواد دیداری – شنیداری و مجموعه های آموزشی و کمک آموزشی ، ضرورت استفاده از خدمات پاره وقت تعدادی از متخصصان را برای کمک به گروه های مزبور غیر قابل اجتناب می نمود ، از این لحاظ دانشگاه کلیه امکانات خود را برای همکاری این متخصصان بکار گرفت . این دانشگاه بدون داشتن فارغ تحصیل در سال 1359 به کار خود خاتمه داد .(همان منبع ) .

        2-3 دانشگاه پیام نور

دانشگاه پیام نور تنها دانشگاه موجود در جمهوری اسلامی ایران است که براساس نظام آموزش از راه دور (نظام آموزش باز ) تاسیس شده است . از سال 1359 تا 1366 آموزش از راه دور در ایران وجود نداشت . اما در خلال این سال ها اولیای امور آموزش عالی کشور اندیشه تاسیس موسسه آموزش عالی دیگری را در سر می پروراندند . پس از انجام مطالعات و بررسی های اولیه ، دانشگاه پیام نور در سال 1366 تاسیس شد. از اهداف ایجاد دانشگاه پیام نور می توان به موارد زیر اشاره کرد :

- ارتقاء سطح علمی و فرهنگی جامعه

- فراهم کردن امکان ادامه تحصیل در همه ي نقاط کشور

- افزایش ظرفیت پذیرش دانشگاه ها با استفاده از نیروها و امکانات بالقوه جامعه موجود در نظام سنتی

- تربیت بخشی از نیروهای متخصص جامعه

مواد آموزشی مورد استفاده در این دانشگاه کتاب های خودآموز، کتاب های جنبی ، نوارهای تصویری (ویدئویی ) ، نوارهای صوتی ، سی دی های آموزشی، نرم افزارهای چند رسانه ای دروس در قالب برنامه «پاور پوينت» و کیت های آزمایشگاهی است . این دانشگاه برای اکثر دروس کتاب خودآموز تهیه کرده است که از طریق مراکز و کتاب فروشی ها توزیع می شود . حضور در کلاس های درسی این دانشگاه به جز برای دروس عملی و آزمایشگاهی الزامی نمی باشد و برای دانشجویانی که در تمامی کلاس های رفع اشکال هر یک از دروس حضور داشته باشند از شش نمره فعالیت کلاسی بهره مند می شوند. مدارک تحصیلی این دانشگاه همانند مدارک تحصیلی سایر دانشگاه های دولتی ، معتبر بوده و برای ادامه تحصیل در داخل و خارج از کشور از اعتبار لازم برخوردارند. مقاطع تحصیلی این دانشگاه عبارتند از : کارشناسی (لیسانس)، کارشناسی ارشد (فوق لیسانس) و دکتری تخصصی (PH.D). این دانشگاه در حال حاضر در رشته های علوم پزشکی ، دانشجو ندارد. حداقل نمره قبولی در هر یک از دروس در مقطع کارشناسی 10 ، مقطع کارشناسی ارشد 12 و دکتری تخصصی 14 می باشد. تمامی برنامه های درسی و سرفصل دروس ارائه شده این دانشگاه ، مطابق با سر فصل وزارت علوم ، تحقیقات و فن آوری است .در سال های اخیر ، دانشگاه پیام نور با توجه به افزایش تقاضا در بین داوطلبان ورود به مقاطع عالی از بعد ساختاری و جغرافیایی گسترش قابل توجهی کرده است . در سال تحصیلی 86-1385 ،این دانشگاه با 11 منطقه آموزشی در حدود 683 هزار نفر دانشجو داشته است که در 457 مرکز این دانشگاه مشغول تحصیل   می باشند . این دانشگاه با گسترش دورۀ تحصیلات تکمیلی 124 رشته گرایش کارشناسی ارشد و 28 رشته گرایش دوره دکتری تخصصی به فعالیت خود ادامه می دهد. اعتبار عمرانی این دانشگاه تا تیر ماه 1384 در حدود 2.3 میلیارد تومان بوده است (سیدآقایی ،1386) .

 

نسل های تکنولوژی آموزش از راه دور

طبقه بندي ارائه شده از سيستم ها در قالب نسل هاي مختلف به ما كمك مي كند تا اجزاء تشكيل دهنده سيستم را در يك فاصله زماني  مشخص بهتر شناخته و تشريح نماييم.

-        نسل اول

مهم ترين تكنولو‍ژي كه در اين نسل به كار مي رفت، كتاب هاي درسي و جزوه هاي راهنماي مربوط به هر دوره بود. البته اينگونه مواد چاپي تنها به متون و كتاب هاي مرجع ختم نمي شوند بلكه اين مواد به طور دقيقي طراحي شده و به نحو هدفمندي توسط گروهي از متخصصان زبده و ماهر توليد مي گردند. كه اين گروه شامل:

·        طراح آموزشي آشنا با نظريه هاي يادگيري رفتاري

·        متخصصان موضوع درسي

·        هنرمندان گرافيك ماهر

·        ويرايشگر زبده

·        مدير پروژه براي اداره نمودن بودجه و مديريت زمان

يكي از مهم ترين خصوصيت هاي تكنولوژي نسل اول، به حد اكثر رساندن آزادي و استقلال دانشجويان است . به نحوي كه به نظام هاي «مطالعه مستقل» معروف است.

-        نسل دوم

نسل دوم در دوره اي شكل گرفت كه تكنولوژي هاي جديدتر جمعي رسانه هاي راديو و تلويزيون بوجود آمده و نظريه يادگيري شناختي با استقبال روز افزوني مواجه شده بود. پيشرفت هاي بوجود آمده در نظريه يادگيري شناختي باعث شد تا سازمان دهنده هاي پيشرفته1 ايفاي نقش ها2 تصاوير خلاصه3 و همتايان شبه سازي شده4 كاربران را به دنياي رسانه اي پيچيده اي بكشانند.

به هر حال تعامل مستقيم ميان اساتيد و دانشجويان اين نسل محدود به تكنولوژي بود كه غالبا در نسل اول (تلفن و نامه) نيز مورد استفاه قرار گرفته بودند.

-        نسل سوم

نسل سوم از مزيتي همچون امكان بر قراري تعاملات انساني همزمان و غير همزمان كه به وسيله مجموعه اي از تكنولوژي هاي ارتباطات از راه دور – بويژه همايش هاي صوتي، تصويري و رايانه اي – فراهم شده است، برخوردار مي باشد. نظريه يادگيري ساختن گرايانه نسل سوم، نظام هاي آموزش از راه دور را با هدف خلق فرصت هايي براي دانشجويان در جهت ايجاد و بازسازي دانش، چه به عنوان افرادي مستقل و چه به عنوان اعضاي گروه هاي يادگيري مورد پذيرش قرار داده است.

-        نسل چهارم

اين نسل توانسته است سه ويژگي عمده و اوليه شبكه يعني: بازيابي حجم گسترده اي از اطلاعات محتوايي، ظرفيت تعاملي ارتباطات مبتني بر رايانه و قدرت پردازشگر هاي محلي را با هم تلفيق كند.

-        نسل پنجم

به طور خلاصه، نسل پنجم توانسته است «هوش مصنوعي1» را به توانايي هاي شبكه اضافه نمايد ويا آنگونه كه «برنوزلي»، طراح اصلي شبكه، ميگويد نوعي اشتراك معنايي را بوجود آورده كه «عوامل خودكار» انساني و غير انساني را قادر خواهد نمود تا به جستجو و فرآوري اطلاعات در شبكه بپردازند. با مروري بر «نسل هاي آموزش از راه دور» در مي يابيم كه نوع، ميزان و يكپارچگي انواع و اشكال تعامل، عنصر اساسي و تعيين كننده هر نسل است(دي.آر. گريسون و تري آندرسون ترجمه زارعي زوارعي و صفايي موحد).

نکات کلیدی در انواع روش های آموزش از راه دور

ü     جدایی معلم از دانش آموز در خلال فرایند آموزش

ü     بکار بردن رسانه ها برای مرتبط کردن معلم و دانش آموزان که محتوای درسی را منتقل می کند.

ü     فراهم آوری ارتباطات دو طرفه بین معلم، موسسه آموزشی و دانش آموز.

ü     جدا کردن معلم و دانش آموز در مکان و زمان

ü     کنترل ارادی یادگیری که این کنترل بیشتر توسط دانش آموزان نسبت به معلم انجام می گیرد.

آموزش از راه دور در واقع تازه ترین تلاش های متخصصان برای پاسخ گویی به نیاز های آموزشی کسانی است که

شایستگی استفاده از تحصیلات را دارند ولی تحت فشار موانعی چون وقت، محدودیت مکان، معلولیت جسمی و یا مسئولیت های شخصی و حرفه ای - که دانش آموزان آموزش رایج با آن مواجه نیستند – قرار گرفته اند.

 

اهداف آموزش از راه دور

-  افزایش سطح آموزشی یک جامعه از طریق کمک در جهت دسترسی به منابع اطلاعاتی جهان

-  ایجاد فرصت برای فراگیرانی که فرصت تحصیل را از دست داده اند.

-  تقویت نیروی انسانی کارآمد از لحاظ علمی وفنی.

-  بهبود کیفیت آموزشی (آموزش مرتبط با نیاز های کشور و آموزش مستمر برای شاغلین).

-  ایجاد فرصت های آموزشی برای کارکنان (زمانی، مقدسی،1376ص151).

 

اصول آموزش از راه دور

از میان اصول آموزش از راه دور به چهار اصل که از اهمیت خاصی برخوردار است اشاره می شود:

1- اصل یادگیری تسلط یاب یا یادگیری در حد تسلط : مطابق این اصل شرایط یاددهی –یادگیری به عنوان کانون فرایند آموزشی طوری تنظیم و فراهم می شود که همه دانشجویان می توانند قابلیت های تعیین شده را به طور کامل کسب کنند. توجه به این اصل یکی از ضرورت های اساسی نظام آموزش از راه دور محسوب می شود(ابراهیم زاده، 1371).

2- اصل فعالیت یادگیرنده: مطابق این اصل ، یادگیرنده برای کسب دانش و آگاهی لازم تا سطح به کاربستن خلاقیت ، باید از توانایی ها و قابلیت های فردی خود حداکثر استفاده را بکند و در این راه به معلم اتکا نداشته باشد(همان منبع).

3- اصل یادگیری توزیعی : در این اصل محیط آموزشی توزیعی، رویکردی فراگیر محور دارد و در این محیط با استفاده از فناوری های مختلف فرصتی برای انجام فعالیت ها با ایجاد تعامل میان مکان و زمان فراهم  می آید(فراهانی ،ج، 1380، ص43).

4- اصل حفظ فاصله بین فراگیر و آموزشگر: این اصل ضمن تاکید برحفظ وتقویت تعامل بین عناصر آموزشی در نظام آموزش از راه دور ، هرگونه ارتباط آموزشی را در فرایند یاددهی – یادگیری از طریق رسانه وبصورت غیر مجاورتی و در حداقل ارتباط های حضوری تعریف کرده است(همان منبع).

 

ساختار نظام آموزش از راه دور

هر نظامی به واسطۀ اجزاء تشکیل دهنده اش که عملکرد یکدیگر را کامل می کنند به کار خود ادامه می دهد(عظیمی،1386).

 یک مؤسسه آموزش از راه دور ممکن است از قسمت های زیر تشکیل شده باشد:

1) برنامه ریزی و مدیریت

2) بخش اداری

3) بخش علمی

4) سیستم ارسال( چرخه تدریس- یادگیری)  شامل:

الف. مواد آموزشی

ب. مدرسین( منابع انسانی)

    ج. دانشجویان

 

ساختار کلی یک نظام آموزش از راه دور مبتنی بر وب

1)      فعالیت های آموزشی (ارائه دوره ، شرکت در دوره ها و ... )

2)      فعالیت های پژوهشی (اجرای پروژه های پژوهشی گروهی، پژوهش های آزاد، برگزاری کنفرانس ها ،سمینارها و... )

3)    فعالیت های ستادی (پذیرش، ثبت نام، برنامه ریزی آموزشی و...)(کاهانی،1385)

 

     ساختار نظام های آموزش از راه دور

               مبتنی بر وب

                                

فعالیت های آموزشی

فعالیت های پژوهشی

 فعالیت های ستادی  

 

 

 

 

 


نمودار_2-1 ساختار كلي نظام هاي آموزش از راه دور مبتني بر وب

 

مزایای آموزش از راه دور

یادگیری باز و از راه دور به عنوان نیرویی حمایت کننده از توسعه اجتماعی و اقتصادی، امروز یکی از عرصه های آموزش و تربیت است که هر چه سریع تر در حال رشد می باشد. یادگیری باز و از راه دور خیلی زود به یک بخش پذیرفته و نه حیاتی از جریان اصلی نظام های آموزشی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه تبدیل می شود – در حالی که اهمیت ویژه ای برای مورد دوم قائل است. این رشد تا اندازه ای به واسطه علاقه مربیان و آموزگاران در بکارگیری فناوری های اطلاعاتی شبکه اینترنت برانگیخته شده است. مزایای آموزش از راه دور برای یادگیرنده ها و کارفرمایان نیز ویژگی هایی مهم از چشم انداز دولت ها به شمار می آیند(مهر پویا،1385).

 دولت ها به طور سنتی آماده سازی آموزش از راه دور را به منظورهای زیر معرفی کرده اند:

v    افزایش دستیابی به فرصت یادگیری و آموزشی

v    فراهم آوردن فرصت های افزوده برای روز آمد کردن، نگهداری و غنای فردی

v    بهبود صرفه اقتصادی منابع آموزشی

v    حمایت از کیفیت و تنوع ساختارهای آموزشی موجود

v    توازن نابرابری ها بین گروه های سنی

v    بسط و گسترش دسترسی جغرافیایی به آموزش

v    اجرای فعالیت های آموزشی و دیگر آموزش ها برای مخاطب گسترده

v    فراهم آوردن آموزش سریع و کارآمد برای گروه های کلیدی هدف

v    بسط و توسعه ظرفیت برای آموزش در حوزه های موضوعی جدید و چند رشته ای

v    ارائه آمیزه ای از آموزش با کار و زندگی خانوادگی

v    گسترش توانش چندگانه از طریق آموزش مکرر و مستمر

v    ارتقاء بعد بین الملی و تجربه آموزشی

v    بهبود کیفیت خدمات آموزشی موجود(مهرپویا،1385).

 

آموزش از راه دور به وسیله اینترنت و شبکه

از میان تمامی ابزارهای فناوری اطلاعات رایانه و اینترنت جایگاه خاصی را در آموزش پیدا کرده است. اینترنت با دارا بودن قابلیت های گوناگون ارائه متن، گرافیک، صدا و تصویر برای آموزش بسیار مناسب است. اینترنت اولین رسانه ای است که مخاطبان می توانند خود ارائه کننده مطالب باشند و بر روی رسانه خود تاثیر بگذارند. در واقع اینترنت رسانه ای واکنشی است و این قابلیت در آموزش بسیار کاربرد دارد. با بررسی ابزارهای دیگر آموزش از راه دور مانند پست، تلفن و رادیو و تلویزیون و مقایسه آنها با اینترنت، مشاهده می شود که قابلیت واکنش در اینترنت نسبت به دیگر ابزارهای کمک آموزشی بسیار بالاتر است و شاید به خاطر همین قابلیت باشد که بسیاری از کشورها به فکر راه اندازی مدارس مجازی افتاده اند. این مدارس جهت آموزش افراد از طریق اینترنت و بدون حضور در کلاس درس ساخته شده اند. آموزش مبتني بر شبكه براي اجراي دوره هاي آموزشي و واحد هاي درسي داراي ويژگي هاي قابل توجهي است. زيرا بر فعاليت دانشجو، محتواي پويا، تعامل گروهي ، پرورش تفكر، بهره گيري از روش حل مساله، فراهم آوردن امكان رقابت سالم، ساختار پويا، انعطاف پذيري زمان و مكان، سرعت توسعه، امكان به روز كردن محتوا، سهولت دسترسي به منابع متنوع، خودآموزي، دسترسي سريع و آسان، استوار است. اين ويژگي ها در برابر وضعيت سنتي، كه كتاب محور آن است و با محتواي ثابت و نظري بر تمرين و تكرار و حفظ مطالب تاكيد دارد بسيار متفاوت است(سركار آراني و مقدم، 1382).  

آموزش از راه دور مبتنی بر شبکه، دو ویژگی ممتاز برای یادگیری اثر بخش دارد:

1-بر خود آموزی تاکید می کند و به بهترین وجه امکان توسعه آن را به صورتی جذاب فراهم می آورد.

2-با تشکیل کلاس های مجازی و محیط گفتمان گروهی، امکان دسترسی به مخاطبان جهانی، مهارت های لازم برای تعامل، گفتگو، یادگیری مشارکتی، پژوهش، ارزشیابی، مشارکت و سرانجام کار از راه دور را در دانشجویان پرورش می دهد(سر كارآراني و مقدم،1382)

درنتيجه دانشجويان از اين طريق به بهترين نحو با مهارت هاي كسب و بهره گيري از اطلاعات آشنا مي شوند و با تمرين آنها اين مهارت ها را توسعه مي دهند. «فیلیپ زاک» معتقد است که اینترنت می تواند ارزان تر، سریع تر و معمولا کاراتر از انواع دیگر یادگیری باشد ولی لزوما اثر بخش نیست.

روشهاي ارائه آموزش از راه دور در اينترنت

1.       پست الكترونيكي (انتقال مواد آموزشي، ارسال تكاليف، دريافت و ارائه بازخورد)

2.      تابلو هاي اعلانات و گروه هاي خبري به منظور انجام مباحث در باره عنوان هاي خاص

3.     انتقال اطلاعات و مواد آموزشي

4.      كنش متقابل در شبكه

5.      كنفرانس هاي پرسش و پاسخ زنده كه از نظام هاي چند رسانه اي موضوع محور يا گفت و گو هاي دوستانه گروهي در اينترنت استفاده مي كنند.

6.      «اينترانت» ها يا شبكه هاي داخلي كه دسترسي به آن از خارج ميسر نيست، اين شبكه ها، آموزش هاي لازم را براي كاركنان ارائه مي دهند.

7.     پردازش اطلاعات، استفاده از منابع اطلاعاتي بر خط1، كاتالوگ هاي كتابخانه و سايت هاي شبكه براي به دست آوردن اطلاعات و پيگيري تحقيقات مرتبط با زمينه مطالعاتي(سركارآراني و مقدم،1382).

مزایای آموزش از راه دور از طریق اینترنت

ü     انعطاف پذیری زمان و مکان

ü     امکان بالقوه دسترسی به مخاطبان جهانی

ü     عدم وابستگی به تطابق تجهیزات رایانه ای و نظام های کاربردی

ü     سرعت پیشرفت زیاد در مقایسه با ویدیوها و دیسک های فشرده

ü     سادگی به روز کردن محتوا و همچنین قابلیت بایگانی اطلاعات

ü     هزینه های پایین گسترش و کاربرد(همان منبع)

محدودیت های آموزش از راه دور از طریق اینترنت

o       خطوط محدود ارتباطی و مودم های با سرعت پایین، انتقال صدا، تصویر و گرافیک را با مشکل مواجه می کند.

o       نداشتن مهارت های تکنیکی و غنی بعضی از استفاده کنندگان.

o       دسترسی به اینترنت برای افراد روستایی و دور افتاده مشکل است.

o       کناره گیری اجتماعی، فقدان کار گروهی حضوری، تعامل هاي عینی، روابط عاطفی اثربخش و عبارات غیر شفاهی موجب تاخیر در ارتباط می شود.

o       جستجو در پایگاه های اطلاعاتی بسیار و سایت های مختلف شبکه به مهارت های مدیریت اطلاعات نیاز دارد(همان منبع).

پیشینه یادگیری الکترونیکی

 

یادگیری الکترونیکی از نقطه نظر فلسفه مبتنی بردیدگاه ساختن گرایانه و مشارکتی  است و به اعتقاد برخی از متخصصین مهمترین تکنولوژی است که خواهد توانست رویکرد جدید تدریس و یادگیری را مورد حمایت قرار دهد. یادگیری الکترونیکی روش های تدریس ویادگیری سنتی رامتحول کرده و در تکمیل و توسعه آن نقش بسزایی داشته است. کراس مخترع واژه یادگیری الکترونیکی می باشد.عقیده او براین است که ارتباط مبتنی بر رایانه اساسی ترین تغییری بوده است که درطی 150سال گذشته درفناوری ارتباطات روی داده است(دلاسولا پول[1] ،1984 ).

یادگیری الکترونیکی مقوله تازه در آموزش نیست ،زیرا از اوایل دهه هشتاد میلادی یادگیری از طریق رایانه یا C B T [2] شکل گرفته است (منبع اینترنتی لاتین شماره 16 ).

ساده ترین و اولین نوع آموزش از طریق رایانه نسخه ای الکترونیکی از ماشین آموزشی[3] بود که توسط بی.اف.اسکینر[4] ابداع شد بود. یادگیری از طریق سیستم های چند رسانه ای[5] گسترش یافت و برنامه های رایانه ای با استفاده از عناصر گرافیکی ،صوت ،رنگ، انیمیشن و شبیه سازی[6] پیچیده ترشدند( کلارک و مایر ،2008 ).

یادگیری الکترونیکی

تا کنون از یادگیری الکترونیکی تعاریف مختلفی ارائه شده است. برخی از این تعاریف عبارتند از:

یادگیری الکترونیکی از نظر «بلوک» به یادگیری اطلاق می شود که از طریق اینترنت صورت می گیرد.

از نظر «مازی» یادگیری الکترونیکی، فناوری شبکه را برای طراحی، انتخاب، اداره و توسعه آموزش به کار می برد.

از نظر «نیکولز» (2003)، یادگیری الکترونیکی بهره گیری از ابزار های تکنولوژیکی گوناگون است که یا مبتنی بر «وب» بوده و یا توسط آن منتشر می گردد و در خدمت اهداف آموزشی هستند.

به عقیده «کراس» که خیلی ها وی را به عنوان مخترع واژه یادگیری الکترونیکی می دانند، یادگیری الکترونیکی دارای شش مشخصه زیر است:

1-یادگیری الکترونیکی توسط اینترنت صورت می گیرد.

2-یادگیری الکترونیکی با جدیدترین اطلاعات همراه است.

3-یادگیری الکترونیکی می تواند مجموعه ای از روش های آموزشی را در بر داشته باشد(نظیر کلاس های مجازی، همکاری دیجیتالی، شبیه سازی و...)

4-یادگیری الکترونیکی مبتنی بر یادگیری بوسیله تلاش و کوشش توسط خود فراگیر با بهره گیری از تکنولوژی های جدید است.

5-یادگیری الکترونیکی قابلیت انجام فرایند های اداری و مدیریتی از قبیل ثبت نام، پرداخت شهریه، نظارت بر روند اجرای فعالیت های دانشجو، تدریس و نظارت و اجرای ارزشیابی را از راه دور فراهم می سازد.

6-یادگیری الکترونیکی فراگیر محور است و به ویژگی های فردی فراگیران توجه می شود(دي.آر.گريسون و تري آندرسون،ترجمه زارعي زواركي و صفايي موحد،1384).

از نظر گریسون و آندرسون (2003)، یادگیری الکترونیکی به آن نوع یادگیری اطلاق می گردد که در محیط شبکه و اینترنت و در ساختی رسمی به وقوع می پیوندد و مجموعه ای از تکنولوژی های چند رسانه ای در ایجاد آن به کار می روند. به طور کلی یادگیری الکترونیکی به آن نوع یادگیری گفته می شود که در محیط شبکه به وقوع می پیوندد که در آن مجموعه ای از تکنولوژی های چندرسانه ای، فرارسانه ای و ارتباطات از راه دور به خدمت گرفته می شود(دي.آر.گريسون و تري آندرسون ترجمه زارعی زوارکی و صفایی موحد، 1384).

تا کنون هر گونه آموزش با کمک ابزار الکترونیکی و کامپیوتر را آموزش الکترونیکی قلمداد می کردند ولی با گذشت زمان، آموزش الکترونیکی به آموزش هایی اطلاق شده است که در فرایند یادگیری – یاددهی از اینترنت یا اینترانت استفاده می شود. در مجموع آموزش الکترونیکی عبارت از استفاده از فناوری برای طراحی، ارائه، انتخاب، به کاربردن، حمایت و گسترش دادن یادگیری می باشد(الحسینی،1385).

یادگیری الکترونیکی از نقطه نظر فلسفی مبتنی بر دیدگاه ساختن گرایانه و مشارکتی است و به اعتقاد برخی از متخصصان، مهم ترین فناوري است که خواهد توانست رویکردهای جدید تدریس و یادگیری را مورد حمایت قرار دهد(دي.آر.گريسون و تري آندرسون ترجمه زارعی زوارکی و صفایی موحد، 1384).

 

نقش معلم در آموزش الکترونیکی

همانند آموزش سنتی در یادگیری الکترونیکی نیز معلم نقش کلیدی دارد. طراحی و سازماندهی آموزشی، تسهیل بحث و گفتگو و آموزش مستقیم از نقش های مهم معلم در فرایند یادگیری الکترونیکی است.

v    طراحی و سازماندهی

طراحی و سازماندهی با ساختار ها و فرایند های سطح کلان سر و کار دارند. شاید بتوان گفت طراحی و سازماندهی یک دوره یادگیری الکترونیکی را سخت تر از طراحی و سازماندهی دوره های درسی مشابه در ساختار آموزشی کلاسی دانست.

طراحی به تصمیم هاي ساختاری اشاره دارد که قبل از شروع فرایند اتخاذ می گردند اما سازماندهی، یک چنین تصمیم هاي مشابهی را مد نظر قرار می دهد که برای انطباق با تغییرات بوجود آمده در طی اعمال تدریس و یادگیری اتخاذ می گردند.

v    تسهیل بحث و گفتگو

معلمان نقش عمده ای در تسهیل بحث در تجارب یادگیری الکترونیکی دارند. مدیریت بحث ها و نظارت بر آنان در ساختارهای یادگیری الکترونیکی کم اهمیت تر از بحث های چهره به چهره نیست. تسهیل بحث با هدف ایجاد شناخت پیرامون مباحث موضوعات آموزشی، بین فردی و سازمانی را در بر می گیرد.

v    آموزش مستقیم

آموزش مستقیم چیزی فراتر از نقش تسهیل سازی بوده و غالبا با موضوعات محتوایی مشخصی نظیر شناسایی سوء برداشت ها سر و کار دارد. رهبری عالمانه مربی در این مرحله تجلی یافته و ماهیت آن کاملا مشخص می باشد.

 

محتوای آموزش الکترونیکی

آنچه هدف نهایی ایجاد هر سیستم آموزش الکترونیکی می باشد مسئله یادگیری است و یادگیری بر اساس محتوای مناسب صورت می گیرد.

طبق آمار سال 2004 ، 80 درصد هزینه های صورت گرفته برای آموزش الکترونیکی در کشور آمریکا برای ایجاد محتوا مصرف شده است.

برای انجام پروژه های ایجاد محتوا، افراد/گروه های زیر مورد نیاز می باشد:

ü     مدیر پروژه

ü     طراح آموزشي (آشنا با مسائل آموزش الكترونيكي )

ü     متخصص موضوع درس

ü     ایجاد کننده درس

ü     گرافیست و طراح وب برای ایجاد صفحات

ü     مسئول سایت برای انتقال به سرور(فاطمی،1385)

ابزارهای آموزش الکترونیکی

از عوامل موثر در آموزش، نحوه تعامل بین استاد و دانشجویان و دانشجویان با یکدیگر می باشد. ابزارهای زیر در برنامه های هم زمان1 و گاها غير هم زمان2 بکار گرفته می شود.

·        همکاری به صورت ارائه اسلاید

·        مکالمه صوتی و تصویری

·        مکالمه متنی

·        تخته الکترونیکی

·        روش های به اشتراک گزاری صفحه الكترونيكي و نرم افزارها

·        استفاده از مرورگر الکترونیکی

·        به اشتراک گزاری فایل ها

·        پیغام دهی و عکس العمل

·        برنامه ریزی کلاس

·        رای گیری و آزمون

·        گروه بندی پیشرفته

·        کنترل رایانه دانش پژوهان(فاطمی،1385)

 

محدودیت های آموزش الکترونیکی

1.       وابستگی تکنولوژیکی در سطح ایجاد بسترها و برنامه ها و نیز در سطح استفاده کنندگان

2.      فقدان حس فیزیکی در تعامل ها

3.     خطر اعتیاد به کاربرد اینترنت و کامپیوتر و از دست دادن وقت تفریح و آزاد

4.      کاستی در محتوای مناسب

5.      برخی مسایل ناشناخته تربیتی – اجتماعی

6.      سرمایه گذاری اولیه بالا(الحسینی،1385)

روش های ارائه آموزش الکترونیکی

آموزش الکترونیکی معمولا به دو روش غیر همزمان و همزمان ارائه می شوند.

در روش غیر همزمان تعامل دانش آموز و محتوا و معلم در هر زمان و هر مکان تحت کنترل فراگیر قابل ارائه است. اما در روش های همزمان که به شکل زنده و تحت کنترل استاد ارائه می شود، واقعیت این است که جامعیت سیستم باید بتواند هر دو شیوه را در اختیار قرار دهد تا نوعی ترکیب روشی1 بوجود آید(الحسینی،1385).

مزایای آموزش الکترونیکی

● هزينه توليد دوره های آموزش الکترونيکی گران نبوده و با استفاده از نرم افزارها و ابزارهای موجود می توان پس از تهيه نرم افزار مربوطه ، اقدام به توليد دوره های آموزش الکترونيکی کرد.

● فراگيران قادر به تنظيم آهنگ يادگيری خواهند بود. اکثر برنامه های آموزش الکترونيکی را می توان در زمان نياز به آنها ، استفاده کرد .

● سرعت فراگيری آموزش الکترونيکی نسبت به آموزش های سنتی بمراتب بيشتر بوده و حداقل 50 در صد بهبود و سرعت را بدنبال خواهد داشت . فراگيران دوره های آموزش الکترونيکی می توانند موضوعات و مطالبی را که نسبت به آنها آشنائی دارند ، مطالعه نکرده و صرفا" بر روی موضوعاتی متمرکز گردند که نسبت به آنها آشنائی وجود ندارد.

● آموزش های الکترونيکی از پيام های يکنواخت بمنظور ارتباط با مخاطب استفاده می نمايند. ( حذف سلايق و تجارب فردی در مقايسه با آموزش های سنتی )

● آموزش های الکترونيکی مستقل از پارامترهای زمان و مکان بوده و در هر زمان و هر محل می توانند مورد استفاده قرار گيرند.

● بهنگام سازی دوره های مبتنی بر آموزش الکترونيکی بسرعت و بسادگی انجام می گيرد.

● آموزش های الکترونيکی باعث افزايش قدرت نگهداشت اطلاعات در فراگيران می گردد. در اين راستا از عناصر متفاوتی نظير : صوت ، تصوير ، امتحانات کوتاه مدت ، ارتباط متقابل با فراگير و ساير موارد برای تاکيد مجدد در فراگيری هدفمند استفاده می گردد.

 در صورتيکه فراگيران بخش هائی از يک دوره آموزشی را بدرستی فرا نگرفته باشند ، می توانند در زمان دلخواه مجددا" بخش مربوطه را مطالعه نمايند.

● مديريت برنامه های آموزش الکترونيکی برای گروه های زيادی از دانشجويان ، بسادگی انجام خواهد شد. دنبال نمودن وضعيت آموزشی دانشجويان و ميزان پيشرفت بوجود آمده ، زمانبندی و اختصاص دوره های آموزشی برای پرسنل و کارمندان يک اداره و دنبال نمودن وضعيت پيشرفت آنها و ساير موارد مربوط به مديريت آموزشی بسرعت و بسادگی محقق می گردد.
1. نیازی به صرف وقت و حضور در کلاس نیست.
2. برخورداری از یک روش مطالعه انعطاف پذیر که مطابق نیاز دانشجو است.
3. سرعت مطالعه دست دانشجو است.
4. مانند کلاس های درسی برنامه آموزشی، راهنمایی درس ، دروس مرجع و ... وجود دارد.
5. در مطالعه به صورت برخط از مزایای کار گروهی بهره مند می شوید.
6. کنجکاوی و ابتکار بیشتر و دسترسی به تکنولوژی های جدید.
7. اطلاعات به روز است و از اطلاعات به روز می توانید استفاده کنید.
8. ارزیابی به صورت برخط است.
9. می توانید هر کجا که باشید مدرک خود را از طریق اینترنت به دیگران و رییس خود نشان دهید.
10. می توانید بیش از یک درس یا رشته را فرا گیرید.
11. آموزش الکترونیک را با استفاده از هر فراهم کننده خدمات اینترنتی و بدون محدودیت می توان به کار برد. اما ارائه دهنده دروس می تواند از یک اینترانت برای این کار استفاده کند که در این صورت محدوده آموزش محلی خواهد بود.
12. می توان از هر مرورگری برای آموزش الکترونیک استفاده کرد به شرطی اینکه برنامه های سایت با پلاگ اين های مرورگر مطابقت نماید. مثلا حمایت مرورگر از کدهای جاوا.
13. در هر زمان می توان یاد گرفت.
14. در هر مکانی امکان یادگیری وجود دارد.
15. هزینه های یادگیری کاهش می یابد.
16. دانش و اطلاعات را عموم مردم می توانند بدست آورند.
17. نتیجه آموزش و یادگیری شما سریعتر مشخص می شود.
18. با استفاده از امکانات چند رسانه اي مطالب بیشتر در ذهن می ماند.
19. تبعیض و پارتی بازی کمتر اتفاق می افتد.

تعامل در یادگیری الکترونیکی

یکی از مهمترین مسائلی که در مورد تکنولوژی های به کار گرفته شده در اینترنت باید مد نظر قرار گیرد میزان ظرفیت آن ها در حمایت از تعاملات است. این تعامل بیشتر در صدد است تا دانشجویان را با دیگر دانشجویان، اساتید و اشکال غیر انسانی محتوی درگیر کند. به هر حال تعامل بین اساتید، اساتید

و محتوی و در میان خود عوامل محتوایی باعث توسعه ظرفیت های موجود در جهت یاری رساندن و تقویت برنامه های یادگیری الکترونیکی و ارائه آنها شده است.

 

 

 

    دانشجو

                                                                                                دانشجو - دانشجو 

                                        

                                                                                                                                                                                                                                                        

   استاد

    محتوی

                                                        يادگيري معني دار

     استاد - استاد                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   محتوا - محتوا

 

 

نمودار-2-2 تعامل در يادگيري الكترونيكي(دي.آر. گريسون و تري آندرسون ترجمه زارعي زوارعي و صفايي موحد).

 

عواملی كه یادگیری الکترونیکی را منحصر به فرد می کند

آیا با توجه به نتایج مقایسه ای رسانه ها ، می توان گفت همه رسانه هاهمترازند؟ خیر. همه رسانه ها نمی توانند از تمامی موقعیت های آموزشی استفاده کنند برای مثال مطالبي که توسط متون نوشتاری ارائه می شوند قادر نیستند صوت وتصاویر متحرک را ارائه دهند بنابراین این روش آموزشی محدودیت هایی دارد.

 کلارک ومایر (2008 )چهارارزش بالقوه رابه روش های آموزش یادگیری الکترونیکی نسبت می دهند.

1-      تمرین با بازخورد های مناسب اتوماتیک

2-     ادغام روش آموزشی خود آموز ومشارکتی

3-    انطباق پویا در آموزش بر اساس یادگیری الکترونیکی

4-     کاربرد شبیه سازی ها و بازی ها

 

عواملی که باعث ایجاد یادگیری الکترونیکی با کیفیت می شود (وبستر،2004 ) :

1-      کنش یا تعامل در حد بالا

2-     برنامه های شبیه سازی پویا

3-    صوت وتصویر

4-     پیوستن به سیستم آموزشی کنترل شده جهت ثبت پیشرفت های کاربر

پنج اشتباه در استفاده از آموزش الکترونيکى

اگرچه آموزش الکترونيکى فنآورى مورد بحث روز مى‌باشد، اما شرکت هايى که اقدام به پياده‌سازى اين فنآورى مى‌نمايند اگر از برخى موارد مشکل زا حذر ننمايند، با دشواري هاى فراوانى مواجه خواهند شد:

1- عدم حمايت مديريت ارشد سازمان در مراحل خريد و اجراى مداوم

2- محتواى آموزشى خسته کننده و ضعيف

3- فنآورى که کاربرد آن سخت بوده و غيرمطمئن باشد

4- فرهنگى که پذيراى آموزش الکترونيکى نباشد و يا هيچ اطلاعى از آن نداشته باشد.

5- عينيت نيافتن آموزش الکترونيکى همراه با نتايج قابل اندازه ‌گيرى

انواع یادگیری و مزیت های آموزش الکترونیکی

کلا نوع یادگیری را می توان به سه دسته تقسیم کرد:
1. یادگیری شخصی
2. یادگیری جمعی
3. کلاس های مجازی

1. یادگیری شخصی : در این دسته فرد رشته مورد علاقه خود را انتخاب می کند و در محیط اطراف خود مخصوصا اینترنت به دنبال اطلاعات مرتبط با آن می گردد و در آن زمینه تحقیق می کند سپس سوالات خود را از اساتید آن رشته به صورت آنلاين می پرسد.
2. یادگیری جمعی : در این دسته شرایطی برای افراد مهیا می شود تا با یکدیگر و اساتید خود ارتباط بر قرار کنند. از جمله این ابزار مباحثه و گفتگو و غیره است. در این روش معمولا زمان شروع و خاتمه دوره آموزشی و امتحانات برای همه آن گروه یکسان است.
3. کلاس های مجازی : در این دسته شرایط کاملا مانند کلاس درس است و حتی در بعضی از موارد در کلاس های فيزیکی برگزار می شود. در این جا از ویدئو کنفرانس و به جای تخته سیاه از یک ویدئو پروژکتور استفاده می شود. گاهی از اوقات برای هر فرد یک کامپیوتر در نظر گرفته می شود و ارتباط ویدئویی از طریق صفحه نمایشگر و دوربین یا وب کم خواهد بود و هر کسی می تواند از طریق کامپیوتر با استاد ارتباط برقرار کند. این روش مخصوصا برای برگزاری کلاس هایی که استاد مربوط به آن درس به تعداد کافی موجود نیست و امکان جابه جایی اساتید هم وجود ندارد مفید می باشد به ویژه برا ی دانشگاه ها. شاخه ای از این دسته در پزشکی از راه دور نیز استفاده می شود. مقایسه یادگیری از طریق آموزش الکترونیکي و یادگیری در کلاس هاي فزیکی معمولی سعی شده است کلاس هاي مجازی همانند کلاس های واقعی ایجاد شود اما برای اهداف آموزش الکترونیکی تغییر یافته و منعطف تر شده اند. نحوه ارائه درس باعث تغییر در نحوه یادگیری و مطالب آموزشی شده است. متون درسی، نحوه انتخاب آن ها و آموزش آن ها با آموزش سنتی متفاوت است.

ضرورت آموزش الکترونیکی

. برخی از ضرورت های آموزش الکترونیکی عبارتند از:

1)      حجم بالای فراگیران

2)      حجم زیاد اطلاعات

3)    درگیری های زمانی و محدودیت تعداد اساتید

4)     محدودیت های مکانی منابع

5)     درگیری های زمانی فراگیران

6)     هزینه ها

7)    روش های جدید: برخلاف روش های سنتی آموزش های الکترونیکی عموما فراگیر محور بوده و ابزار مناسب در جهت هدایت تحصیلی دانش پژوهان را در اختیار استاد قرار می دهد(فاطمی،1385).

 

 

 

اهداف كلي نظام آموزش الكترونيكي

  • كاهش هزينه هاي اياب و ذهاب
  • كاهش زماني كه براي آموزش در خارج از سازمان صرف مي شود
  • بهبودي و سرعت در انجام وظايف شغلي
  • رسيدن به عملكرد بهتر
  • در دسترس بودن آموزش در هر زمان و هر مكان
  • آموزشي مرتبط، موثر و جذاب

الف) سازمان ها و مراكز آموزشي :

  • كاهش هزينه هاي سربار از جمله عوامل مؤثر براي پذيرش و استقبال از اين نظام نوين آموزشي به حساب مي آيد. حذف هزينه هايي از قبيل حق التدريس مربيان آموزشي ،حقوق پرسنلي ،اجاره مكان هاي آموزشي ،اياب و ذهاب و...
  • صرفه جويي در زمان يادگيري :آموزش به شيوه الكترونيكي بين 40 تا60 درصد زمان يادگيري را كاهش مي دهد.
  • صرفه جويي در زماني كه كارمند بابت آموزش در مؤسسه هاي بيرون از محيط كار صرف مي كند.
  • افزايش توان يادگيري و بازدهي و نيز كاربردي تر بودن آموخته ها در محيط كار با افزايش 25% توان يادگيري نسبت به شيوه سنتي.
  • ارائه پيوسته و يكنواخت محتواي آموزشي كه امكان ارائه غير همزمان و متناسب با سرعت يادگيري فراگير ميسر مي باشد.
  • امكان ارائه آموزش براي هر تعداد از فراگيران تحت آموزش
  • امكان مشاركت و تعادل بيشتر با ديگر مراكز آموزشي داخلي و خارجي
  • امكان ذخيره سازي و استفاده مجدد دانش ايجاد شده در هر درس
  • مديريت آموزش با دقت بالا

ب) اساتيد ، مربيان و مولفان آموزشي :

·        امكان ارزيابي سريعتر و راحت تر فراگيران

·        مديريت تدوين و طراحي محتواي آموزشي

·        امكان به روز رساني سريع تر و آسان تر محتواي آموزشي

·        نظارت و پيگيري دقيق استاد درس، بر روند آموزش فراگيران تحت آموزش

·        امكان استفاده از آخرين تكنولوژي ديجيتال در تهيه مواد آموزشي

برنامه ريزی دوره های آموزشی

برنامه ريزی، مهمترين مرحله ايجاد هر نوع برنامه آموزشی است . انتقال محتويات استفاده شده در آموزش های سنتی بر روی صفحات نمايشگر کامپيوتر، بزرگترين پيامدهای منفی و نتايج اشتباه را بدنبال خواهد داشت. محتويات دوره های آموزش الکترونيکی می بايست با استفاده از عناصر مربوطه بدرستی انتخاب و طراحی شده و در محيط مورد نظر نصب گردند. ماهيت و نوع ارائه موضوع و محتوی در آموزش های الکترونيکی با آموزش های سنتی با يکديگر کاملا" متفاوت بوده و می بايست دقت گردد که همان آموزش های سنتی بنام آموزش الکترونيکی استفاده نگردد.

 

اولين مرحله ...

قبل از اينکه چيزی روی کاغذ قرار گيرد ، می بايست مخاطبان آموزشی مشخص گردند. استفاده از ابزارهای ناشناخته برای آموزش قطعا" نتايج مثبتی را برای فراگيران الکترونيکی بدنبال نخواهد داشت.

برنامه های آموزشی طراحی شده می بايست در ابتدا ، روش و يا روش های ارائه ( توزيع ) اطلاعات را برای مخاطبان مشخص نمايد.( آموزش مبتنی بر وب ، آموزش مبتی بر شبکه ، آموزش مبنتی بر CD-ROM ). در اين راستا لازم است به محدوديت های سخت افزاری فراگيران نيز توجه گردد. پهنای باند موجود دارای نقش بسيار مهمی در ميزان موفقيت دوره های آموزش الکترونيکی است که از برنامه های چند رسانه ای استفاده می نمايند.

سازماندهی ، سازماندهی ، سازماندهی

محتويات و موضوعات مورد نظر جهت آموزش را می بايست به بخش ها ي مجزا تقسيم نمود تا بتوان آنها را با استفاده از عناصر مورد نظر ، نمايش داد . مثلا" با استفاده از نرم افزارهای موجود برای طراحی دوره های مبتنی بر آموزش الکترونيکی می توان برنامه آموزشی خود را به چندين کتاب تقسيم و هر کتاب شامل فصل ها و صفحاتی باشد. کتاب ، فصل و صفحه نمونه ای از سازماندهی محتويات برای ارائه به فراگيران الکترونيکی می باشد. به هرحال محتويات مورد نظر جهت ارائه را می بايست به بخش های مفهوم دار تقسيم و در ادامه تمام بخش های فوق را در يک دوره آموزشی الکترونيکی با توجه به جايگاه مربوطه استفاده کرد. بخش هاي ايجاد شده ، نبايد زمانی بيش از بيست دقيقه را دارا بوده تا فراگيران بتوانند با علاقه و رغبت بيشتر و بدون خستگی مطالب دوره آموزشی را دنبال نمايند.

روش حرکت بين محتويات يک دوره آموزش الکترونيکی ، يکی ديگر از نکات مهم در زمان سازماندهی يک دوره آموزشی است . در صورتيکه حرکت بين محتويات يکد دوره به سختی انجام گيرد ، فراگيران تمايلی به ادامه دادن نداشته و با فشردن صرفا" يک کليد از دوره خارج خواهند شد.

ارتباط متقابل با فراگيران و استفاده مناسب از رسانه های اطلاعاتی

پس از برنامه ريزی و سازماندهی يک دوره آموزشی می بايست در ادامه نحوه ايجاد تعامل با فراگيران ، انيميشن ، صوت و ويديو را در يک برنامه آموزشی مشخص کرد. در اين راستا لازم است ، برای بيان يک حقيقت از روش های متفاوت ارائه مطلب استفاده تا هر يک با توجه به جايگاه خود ، سهمی در آموزش داشته باشند. مثلا" می توان موضوع مورد نظر را بصورت يک متن ساده بر روی صفحه نشان داده و در ادامه از فايل های صوتی و تصويری مرتبط با موضوع فوق برای ايجاد ارتباط با موضوع و کمک به درک و شناخت حقيقت و يا موضوع مورد نظر استفاده کرد. استفاده از متن

استفاده از متن در دوره های مبتنی بر آموزش الکترونيکی دارای جايگاه خاص و مهمی است . يکی از مشکلات موجود در اين زمينه استفاده اغلب پياده کنندگان دوره های آموزش الکترونيکی از محتويات موجود آموزشی و استقرار آنها بر روی صفحات نمايشگر کامپيوتر است . حداکثر ميزان ارتباط متقابل با فراگيران ، مطالعه و خواند ن متن بر روی صفحه نمايشگر و کليک نمودن برای رفتن به صفحه بعد است . در دوره های آموزش الکترونيکی می بايست از متن استفاده کرد .در اين راستا لازم است مسئوليت بيشتری ( دارای مفهوم بيشتر ) به متن ها سپرده شود. متن های موجود در هر صفحه نبايد بيش از شش خط بر روی صفحه بوده و به منظور فراگيری مناسب آنان می بايست از ساير عناصر و امکانات ارائه موضوع و محتوی استفاده کرد..

-        استفاده از صوت

استفاده از صوت در جايگاه مناسب ، اثرات مثبت آموزشی را به دنبال خواهد داشت . با ترکيب بهينه کلمات نوشتاری و صوتی قابليت نگه داشت و بازيابی اطلاعات ذخيره شده در حافظه بيشتر خواهد شد

استفاده از ويدئو

بر اساس تحقيق ها و مطالعه هاي انجام شده ، استفاده از تصاوير ويدئويی در امر آموزش بسيار مثبت و مفيد خواهد بود. با توجه به برنامه های طراحی شده برای ارائه موضوع ها و محتوا هاي متفاوت يک دوره آموزش الکترونيکی می توان از تصاوير ويدئويی در جايگاه واقعی خود استفاده کرد . در صورتي که برنامه آموزشی ارائه شده مبتی بر محيط و بستر وب می باشد ، می بايست از پهنای باند قابل قبولی استفاده گردد. حجم قطعات ويدئويی می بايست بدرستی انتخاب و موضوع هاي مربوطه نيز می بايست دارای يک ارتباط منطقی و نظام مند با ساير عناصر اطلاعاتی يک دوره آموزشی باشند.

-        استفاده از انيميشن

استفاده از عناصر گرافيکی و انيميشن دارای جايگاهی خاص در آموزش است . مشاهده انيميشن های آموزشی همواره برای فراگيران دوره های آموزش الکترونيکی جذاب و سرگرم کننده است . در صورتي که برنامه آموزشی از طريق وب ارائه می گردد ، استفاده از پهنای باند مناسب لازم و ضروری است .

-        استفاده از امتحانات کوتاه مدت

استفاده از آزمون های کوتاه مدت به مراه دوره های آموزش الکترونيکی بمنظور اخذ بازخورد های مناسب بسيار مفيد و لازم است . با اخذ بازخورد های لازم در سريع ترين زمان می توان در صورت عدم موفقيت در ارائه يک موضوع و يا محتويات خاص ، اقدام به اعمال تغييرات لازم نموده تا در روند آموزش فراگيران خللی ايجاد نگردد. با برگزاری آزمون های کوتاه مدت ، می توان از روند يادگيری فراگيران نيز سريعا" آگاه و در صورت لزوم مشاوره های آموزشی و هدايت شده ای را برای آنها پيشنهاد کرد.

رسانه

 

رسانه،وسیله ای است که فرستنده به کمک آن معنی ومفهوم موردنظرخود (پیام ) را به گیرنده می سازد.به عبارت دیگررسانه وسیله حامل پیام ازفرستنده به گیرنده است(امیر تیموری 1377ص 16 ).   

 رسانه را عبارت ازوسایل فیزیکی و امکانات مکانیکی تبدیل پیام ها به علایم و انتقال آنها از مجاری یا کانال های ارتباطی بدانیم ،دراین صورت رسانه راهمان حامل پیام ازیک منبع به یک مقصد دانسته ایم

رسانه آموزشی

رسانه آموزشی وسایل فیزیکی هستند که توسط آنها یک پیام آموزشی منتقل می شود. هر آموزش شامل محتوایی است که برای انتقا ل آن به فراگیر باید از وسیله یا ابزاری که رسانه آموزشی نامیده می شود استفاده کرد.رسانه آموزشی به عوامل یا ابزاری گفته میشود که کل محتوا آموزش را به فراگیران منتقل می کند درصورتی که در یک آموزش محتوا وسیله انتقال محتوا (فراگیر) مشخص باشد آموزش بصورت کامل قابل اجرا خواهد بود.      

رسانه آموزشی به کلیه امکاناتی اطلاق می شود که می توانند شرایط در کلاس بوجود آورد که تحت آن شرایط شاگرد قادر خواهد بود ،اطلاعات ،رفتارها ،و مهارتهای جدید را با درک کامل بدست آورند.

رسانه های آموزشی ازنظرارتباط

 

1-    رسانه های یک طرفه یا غیر تعاملی

رسانه هایی هستند که معلمان ،شاگردان و افراددیگرمی توانند برای ارائه مطلب به مخاطبان خودازآنها استفاده کنند برای مثال تصاویر ،اطلاعات یا آگاهی هایی رابه بینندگان خود می دهند.اسلاید، ورقه های شفاف وفیلم های متحرک همگی تنها برای دادن اطلاعات یک طرفه به بینندگان، دانش آموزان طرح ریزی شده اند.رسانه های غیر تعاملی برای آموزش های گروهی استفاده می شود. دراین گونه موقعیت ها دانش آموزان تنها گیرندگان اطلاعات محسوب می شوند. آنان فعالیتی در پاسخ به اطلاعات ارائه شده انجام نمی دهند و درنتیجه گیرندگان غیرفعال اطلاعات هستند.رسانه های غیرتعاملی قدیمی ترهستند ودر طول سال های قرن بیستم تا اواخر دهه ی 1970به تدریج به وجود آمده ووسعت یافته اند.

2-    رسانه های تعاملی یا دو طرفه

رسانه هایی هستند که سبب ایجاد موقعیت های آموزشی دو طرفه میان یادگیرنده ومعلم می شود.این رسانه ها این گونه برنامه ریزی می شوندکه ازیاد گیرنده پاسخ می طلبندواغلب حتی می توانند پاسخ آنان را ارزشیابی می کند و به یاد گیرنده بازخورد می دهد وباعث تسهیل یادگیری فعال می شود.رسانه های تعاملی درمحیط های آموزشی وکلاس درس بررسی می کنیم جایی که تعامل یا کنش متقابل بین معلمان ودانش آموزان درفرایند یادگیری با هم همکاری می کنند ، با یکدیگر بحث وگفتگو می نمایند ودرباره اهداف، آرمان ها، توانایی ها،علایق، فعالیت ها وارزشیابی به توافق می رسند.معلمان ممکن است اطلاعات خود راازطریق منابع متعددی ارائه دهند وازدانش آموزان همکاری وهمفکری بخواهند(ذوفن و خسروی ،1380).

 

تاثیرات استفاده از رسانه ها

1-    ایجاد تجارب یادگیری غیر مستقیم . یکی از دشوارترین وظایف معلمان ،ترتیب دادن تجارب مربوط به موضوعات یادگیری برای دانش آموزان است.ازآنجاکه دانش آموزان درچهار دیواری ساختمان مدرسه محدودند،فعالیتهای یادگیری باید اطلاعات صحیح ومعنا داری رادرمورد جهان واقعی دراختیارآنان قرار دهند،واین کاراز طریق فیلم اسلاید برنامه های رایانه ای و ... تا جهان را به طور غیرمستقیم تجربه کند.

2-    ایجاد ارتباط دقیق . امروزه معلمان با جهت دهی به محیط های یادگیری ،ارتباطات را به صورت های متفاوتی ایجاد می کنند .دراین راه آنان ودانش آموزان با مشکلات ارتباطی پیچیده ای روبه رو می شوند. رسانه های آموزشی می توانند به عنوان ابزار اصلی اطلاعات  به کارگیری شوند.

3-    ایجاد علاقه به یادگیری.معلمان علاقمند پیوسته درصددیافتن راه های جدیدی هستند که علاقه به یادگیری را در دانش آموزان ایجادو توسعه دهند .

4-    افزایش امکانات یادگیری .اگر فقط یک راه برای آموزش وجود داشت، آموزش برای افراد خلاق ،کاری خسته کننده بود.برای دانش آموزان،دست یابی به هدف های یادگیری ازراه های گوناگونی میسر میشود(ذوفن و خسروی ،1380 ص 59-57 ).

 

انتخاب رسانه ها

برای اینکه بدانیم کدام یک ازرسانه ها  درآموزش مفیدتر است و انتخاب درست مسلماً در کار تدریس موثرخواهند بود انتخاب رسانه ها را به عوامل زیر موثر دانسته (علی آبادی، 1381ص128).

1-    هدف های آموزشی

2-    ویژگی های دانش آموزان

3-    فنون تدریس 

4-    محرک های مورد نیاز موضوع درسی

5-    شرایط عملی 

تاریخچه چند رسانه ای ها

روان شناس معروف ،ادوارد ثورندایک[7] از زمان ها پیش چند رسانه ای های تعاملی امروزه را پیش بینی کرده بود. او درسال 1912 نوشت ،اگر با معجزه مبتکرانه ی مکانیکی بتوان مطالب کتاب را طوری تنظیم کرد که صفحه ی دوم ظاهر شود که خواننده آن چه در صفحه اول از او خواسته شده انجام داده باشد بسیاری از مطالب را می توان از طریق مواد چاپی تدریس کرد.

سر آغاز سیستم چند رسانه ای را می توان سال 1994 دانست زیرا در این سال پیوندی میان ارتباطات چند رسانه ای در حوزه های بسیاری از جمله تلویزیون کابلی دو طرفه بوجود آمدو با تحقیق سیستم چند رسانه ای اشکال بیان اطلاعات متنوع شد و رسانه ها شکل دو سویه به خود گرفت از آن سال به بعد ،تلاش گسترده ای برای وسعت بخشیدن به این تکنولوژی و بکار گیری آن در حوزه های گوناگون علوم بشری انجام شده است  .

آنچه از سیستم های چند رسانه ای برمی آید ،صدا، تصویر،ویدئو،انیمیشن وازهمه مهم تراطلاعات است فرایند تشکیل این سیستم در اصل ارتباط نزدیکی با دیسک های فشرده دارد.

چند رسانه های آموزشی

 

درمورد چند رسانه های  آموزشی تعریف های گوناگون ارائه شده است. دراینجا به برخی از تعریف اشاره می گردد.

-         اصطلاح چند رسانه ای بر کاربرد رسانه های گوناگون برای انتقال اطلاعات دارد (عطاران 1382).

-         چند رسانه ای نوعی فناوری است که ترکیب دو یا چند رسانه مانند متن،صدا، صوت، گرافیک،ویدئو تمام متحرک، ویدئویی آهسته( انیمیشن ) را بریک برنامه کاربردی کامپیوتری آسان می سازد(اینترنت[8] ) .

-         واژه چند رسانه ای به گرد آوری انواع مختلفی از تکنولوژی های دیداری و شنیداری با هدف ارتباط برمی گردد ،انواع مختلف چند رسانه ای شامل متن ،صوت ،گرافیک ها ،انیمیشن و انواع شبیه سازی ها می باشد(بلک برن ،ترجمه قاضی ،2005 ).

-         واژه چند رسانه ای به استفاده از چندین رسانه شامل متن ،گرافیک ها ،صدا ،تصاویر ثابت ویدئویی برمی گردد(هاینیک ،موندا ،راسل ،1993 ) .

-         هر ترکیبی از متن ،گرافیک ،صدا ،انیمیشن و تصاویرویدئویی که از طریق کامپیوتر  یا سایر تجهیزات الکترونیکی در اختیار کاربر قرار می گیرد چند رسانه ای نامیده می شود(کی نژاد،1378 ) .

 

 مایر (2001 ) در کتاب یادگیری چند رسانه ای ،چند رسانه ای رااینگونه تعریف می کند. من چند رسانه ای ها را به مثابه ارائه مطلب با استفاده از کلمات و تصاویر تعریف می کنم منظور من از کلمات ارائه مطالب به شکل کلامی ولفظی نظیر متون چاپ شده ومتون گفتاری(مانند صدای گوینده در یک برنامه  آموزشی چندرسا نه ای ) می باشد ومنظور من از تصاویر ارائه مطالب به شکل تصویری نظیر گرافیک های آماری شامل اشکال مختلف ،نمودارها ،عکس ها و نقشه ها و یا استفاده ازگرافیک های پویا شامل انیمیشن و ویدئومی باشد (ص 2 ).

عناصر سیستم های چند رسانه ای

 

در سیستم های چند رسانه ای اغلب پنج عنصربکارگرفته میشود ،که درزیربه اختصارتوضیح داده می شود.

1-    متن [9].

در تکنولوژی چندرسانه ای ،نوشتار می تواند با سایررسانه ها ترکیب شده ومجموعه موفق ونیرومندی برای انتقال اطلاعات بوجود بیاورد،همچنین می توان گفت ،دریک پروژه چندرسانه ای از متن برای عنوان ،منوها ،پیمایش وبیان محتویات پروژه استفاده می شود(کی نژاد ،1378 ،ص 118 ).بطور کلی متن ساده ترین عنصریک محصول چند رسانه ای است.صدا ،تصویر، انیمیشن ،و ویدئو همه قبل از اینکه درمحصول چند رسانه ای مورد استفاده شوند نیاز به پردازش دارند ،اما درمتن به سادگی توسط صفحه کلید تایپ و وارد رایانه شود ویا حتی مستقیماً از روی صفحات کتاب، دیجیتایز[10] گردد.متن فضایی بسیار کمتر از سایر رسانه ها اشغال می کند (اسلامی وهمکاران ،1381 ).

2-    صوت[11] .

در مورد اهمیت بکارگیری عنصر صوت در سیستم چندرسانه ای می توان گفت ،صوت در تکمیل اثر گذاری تصاویر ،فیلم های ویدئویی وانیمیشن های کامپیوتری ،روی بیننده نقش مهم را ایفا می کند. تصویر پیام های بسیاری را به مخاطب منتقل می کند ،امادراین انتقال ،کمبود یک عنصرکاملا مشخص و روشن است و آن عنصرصدا است. درصورت صرفنظرکردن ازصوت آنچه که ارائه می شود مانند فیلم های صامت خواهند بود .

                                                                                 

3-    تصاویر گرافیکی[12] .

در توضیح تصاویرگرافیکی ،تصاویرگرافیکی به دو صورت، تصاویر بیت نگاشتی و تصاویر شی-گرا وجود دارند.تصاویر نگاشتی در برگیرنده نقاط خیلی کوچکی بنام پیکسل که براساس ماتریس ازخطوط نازک غیرچاپی تنظیم شده است. فایل های تصویری شی –گرا(که تصویربرداری نیز نامیده می شوند )با تصاویربیت نگاشتی متفاوت هستند ،بخاطر اینکه آنها ترکیبی ازاشکال هندسی هستند که می توان آنها را انتخاب کرد ،لایه بندی کرد و حتی دستکاری کرد(ص 30 ).

4-    انیمیشن(پویانمایی)[13] .

 انیمیشن از نظرهدف با تصاویر ویدئو یی متفاوت اند .آنها از تصاویر واقعی استفاده نمی کنند. با وجود این انیمیشن ها ابزاری برای تقویت تصاویر ثابت بسیار نیرومندند؛انتقال ها و پویا نمایی ها ،یکی از آسان ترین راههای برای بالا بردن نشاط و شادی در جریان ارائه آموزش به شکل چندرسانه ای می باشد (کریستوف،ستران[14] ،1995 ).

1-    تصاویر ویدئویی[15] .

 با اجرای کلیپ های ویدئویی خوب می توان نمایش های زیبایی در پروژه چندرسانه ای ایجاد نمود،مسلماً صوت وتصویر بیش ازمتن تاثیر گذارخواهد بود،پیش ازبکارگیری ویدئو در پروژه ابتدا باید بررسی شود که آیا نیاز به فیلم برداری جدید است یا ویدئوکلیپ های از پیش آماده در دسترس می باشد ،منابع بسیاری برای فیلم ها وکلیپ های ویدئویی وجود دارد و برای استفاده از این منابع می توان به آرشیوهای نگهداری فیلم مراجعه کرد.

تولید تصاویر ویدئویی آسان نیست اگر قراراست تصاویر ویدئویی درسطح گسترده ای استفاده یا پخش شوند ،منابع زیادی مورد نیازاست.تصاویر ویدئویی که برای نمایش در رایانه ها تولید می شوند تاحدودی متفاوتندو وضوح پایینی دارند(حدادودراکسلر[16] ،2001 ترجمه سرکارآرانی و مقدم ،1384 ).

مزایای چند رسانه ای ها

 

(چری[17] ، 2002) برای استفاده از چندرسانه ای ها درکلاس درس دلایل زیررا برمی شمارد:

1-    چندرسانه ای ها انگیزه  دانش آموزان را برای مشارکت در فعالیت ها بالا می برند.

2-    چندرسانه ای ها همه مهارت های زبانی را مثل خواندن ،نوشتن ،گوش دادن و صحبت کردن ترکیب می کنند.

3-    چندرسانه ای ها مهارتهای همکاری را در بین دانش آموزان ایجاد می کنند.

4-    چندرسانه ای دلایلی واقعی را برای خواندن ،نوشتن و اصلاح ارتباط ایجاد می کنند. 

5-    چندرسانه ای ها مخاطبان بیشتری رانسبت به معلم و کلاس درس برای دانش آموزان فراهم می آورند.

6-    چندرسانه ای ها دانش آموزان را وادار می سازند که منابع را تجزیه و تحلیل کرده و با روش های جدید فکر کنند.

7-    چندرسانه ای ها به تفکر در سطح بالاتر و مهارتهای حل مسئله نیاز دارند. این پروژه ها تفکر غیر خطی[18] را توسعه می بخشد وبه دانش آموزان واگرا[19] در کلاس شانس درخشش می دهند.

8-    چندرسانه ای ها به معلمان کمک می کنند تا به دانش آموزان کلاس و درس های خود با دیدی تازه نگاه کنند.

9-    چندرسانه ای ها نقش معلمان را از سخنران و محوریت کلاس درس به نقش تسهیل کننده یادگیرنده تغییر می دهند. آنها کلاس های درس دانش آموزمحور را به وجود می آورند.

 

کی نژاد(1378 )بهره گیری از چند رسانه ای ها درموقعیت های آموزشی دارای مزایای فراوانی است که برخی از آنها عبارتند از

1-استفاده از حواس چند گانه برای یادگیری

1-    تمرین بیشتر برای رسیدن به حد تسلط

2-    تسهیل مشارکت میان دانش آموزان

3-    تکرار درس برای کاربر در صورت تمایل

4-    برقراری تعامل و رابطه دو سویه با کاربر

5-    فراهم آوردن محیط یادگیری دوستانه

                                                                                                                                                                                                                                         

پنج گام در نظریه شناختی یادگیری چندرسانه ای

برای اینکه یادگیری معنادار تروموثرتری درمحیط چندرسانه ای رخ دهد ،یادگیرنده باید در پنج فرآیند درگیر شود.

1-انتخاب کلمات مرتبط برای پردازش در حافظه فعال کلامی

2- انتخاب تصاویر مرتبط برای پردازش در حافظه فعال دیداری

1-    سازماندهی کلمات انتخاب شده بصورت یک مدل ذهنی کلامی

2-    سازماندهی تصاویر انتخاب شده بصورت یک مدل ذهنی دیداری

3-    یکپارچه سازی بازنمایی های کلامی و دیداری با دانش قبلی

4-    اصول طراحی یادگیری چند رسانه ای مایر

 اصل چند رسانه ای

دانش آموزان زمانی خوب یاد می گیرند که از کلمات وتصاویر درکنارهم استفاده شود نه اینکه تنها از کلمات استفاده شود .

1-1           منطق نظری

زمانیکه کلمات وتصاویردرکنارهم ارائه می شوند،دانش آموزان فرصت ساختن مدل های ذهنی تصویری و کلامی و نیزایجاد ارتباط میان آنها را بدست می آورند. زمانیکه تنها کلمات ارائه می شوند،دانش آموزان فرصت ایجادیک مدل ذهنی کلامی را دارند؛امااین احتمال کمتر است که بتواند یک مدل ذهنی تصویری را ایجاد کند وارتباطاتی را میان مدل های ذهنی تصویری و کلامی بوجود آورد.

2-1 منطق تجربی

در شش آزمون اجرا شده ؛یادگیرندگانی که متن و تصاویر یا بیان شفاهی و انیمیشن را دریافت کردند،در آزمون های یادداری بهتر از یادگیرندگانی که فقط متن یا فقط بیان شفاهی را دریافت کردند؛عمل کردند.تئوری شناختی یادگیری چند رسانه ای براین ایده استواراست که انسانها دارای دو کانال برای پردازش مواد هستند که ازلحاظ کیفی متفاوتند،یکی برای بازنمایی های مبتنی به تصاویرودیگری برای بازنمایی های کلامی.اساس زیر بنای این نظریه این است که بازنمایی های ذهنی تصویری و بازنمایی های ذهنی کلامی به خاطر طبیعت شان ازلحاظ کیفی با هم متفاوتند،بازنمایی های دیداری و کلامی به لحاظ اطلاع رسانی نمی تواند معادل باشند.

کارآموزگار فقط ارائه مواد نیست بلکه کمک به هدایت فرایند شناختی مواد ارائه شده در فراگیراست. بویژه اینکه انتظارمی رود که فراگیران بازنمایی های دیداری وکلامی ایجاد کرده وبین آنها ارتباط برقرارکنند . پیام های چندرسانه ای که خوب طراحی شده باشند،می توانند این فرآیند را دریادگیرنده پرورش دهند. براساس تئوری شناختی یادگیری چندرسانه ای،به فراگیران اجازه می دهد که بطور همزمان بازنمایی های دیداری و کلامی را در حافظه فعال به هم ربط دهند.

 

1-    اصل مجاورت مکانی

دانش آموزان زمانی خوب یادمی گیرند که در صفحه یا صفحه نمایشگر،تصاویروکلماتی که مربوط به هم هستند نزدیک به هم یا درکنار هم به نمایش درآیندتا اینکه دورازهم نمایش در آیند.

1-2           منطق نظری

وقتی بر روی صفحه یا صفحه نمایشگر،کلمات و تصاویر مربوط به هم ؛نزدیک یکدیگر یا در کنارهم قراردارند؛یادگیرندگان مجبورنیستند منابع شناختی خود را برای جستجودیداری صفحه به صفحه نمایشگر،صرف کنند واحتمال زیادی هست که یادگیرندگان قادربه نگهداری هردوی آنهادر حافظه فعال خود در آن واحدباشند. وقتی کلمات و تصاویرمربوط به هم دورازیکدیگر برروی صفحه  یاصفحه نمایشگرقراردارند، یادگیرندگان مجبورندمنابع شناختی خود رابرای جستجوی دیداری صفحه یا صفحه نمایشگرقرار دارند. برای پیداکردن کلمات وتصاویر مربوط به هم،صرف کنند. بنابراین ؛ احتمال کمی وجود داردکه یادگیرندگان قادر باشندهردوی آنهادر حافظه فعال خود در آن واحد،حفظ ونگهداری کنند.

2-2 دردوآزمون از دو آزمون اجرا شده ؛یادگیرندگان و آزمونهای یادداری،زمانیکه برصفحه (یا زمانیکه متن وبخش های انیمیشنی مربوط به هم برروی صفحه نمایشگر در کناریکدیگر قرار داشتند )متن وتصویرمربوط به هم ،نزدیک هم قرار گرفته بودند بهتر ازوقتی که آنها دور از هم قرار داشتند؛عمل کردند.

هنگام ارائه مطالب چندرسانه ای –کلمات وتصاویر،برروی صفحه کامپیوتریا صفحه کتاب فقط گنجایش مقداری محدودی مطالب شفاهی/نوشتاری ویادیداری دارا است.بنابراین فضای صفحه نمایش یا کاغذ بعنوان یک منبع محدود درنظرگرفته می شود که انتظارزیادی ازآن می رود.

 

 

3-اصل مجاورت زمانی

زمانیکه کلمات وتصاویرمربوط به هم،اینکه بصورت پیاپی و پشت سرهم ارائه شود؛بصورت همزمان ارائه شدندباعث می شود،دانش آموزان بهتر یادمی گیرند.

1-3           منطق نظری

زمانیکه بخش انیمیشن وبیان شفاهی یا گفتارگوینده مربوط به آن دریک زمان واحدارائه می شوند؛این احتمال زیادهست که یادگیرنده بتواند بازنمایی های ذهنی هردو راحافظه فعال خود؛در یک زمان نگهداری کند و بنابراین احتمال بیشتری وجود دارد که یادگیرنده ،قادر باشد ارتباطات یا پیوندهای ذهنی میان بازنمایی های دیداری و کلامی برقرار کند.

2-3 منطق تجربی

در سه آزمون ازپنج آزمون اجرا شده یادگیرندگان زمانیکه بخش انیمیشن و بیان شفاهی مربوط به آن بجای آنکه پیاپی وپشت سرهم ارائه شوند؛بصورت همزمان ارائه شدند در آزمونهای یادداری بهتر عمل کردند.                                                          

 4-اصل پیوستگی یا انجسام

دانش آموزان زمانی خوب یاد می گیرند که ازگنجانده شدن مواد درسی نامربوط و نامرتبط جلوگیری شود. اصل انسجام یاپیوستگی می تواند درسه تعبیر یا برگردان تکمیلی بخش بندی شود.

1-    زمانیکه ارائه چندرسانه ای گیرا وجالب توجه است اما تصاویرو کلمات نامرتبط اضافه شده اند،به یادگیری دانش آموزان لطمه وارد می شود

2-    زمانیکه ارائه چندرسانه ای گیرا و جالب توجه است اما اصوات و موسیقی نامرتبط اضافه شده است ،به یادگیری دانش آموزان لطمه وارد می شود.

3-    زمانیکه کلمات وتصاویرغیرضروری ازارائه چند رسانه ای حذف شوند یادگیری دانش آموزان بهبود پیدا می کند.

5- اصل کانال حسی  

دانش آموزان از انیمیشن و بیان شفاهی بهتر ازانیمیشن و متن روی صفحه مانیتور یادمی گیرند؛ بعبارت دیگر دانش آموزان زمانی خوب یاد می گیرند که کلمات موجود در پیام های چندرسانه ای به جای متن چاپی به صورت گفتاری ارائه می شود.

6-اصل افزودگی یا مازاد

دانش آموزان ازطریق انیمیشن و بیان شفاهی بهتر ازانیمیشن، بیان شفاهی و متن چاپی یادمی گیرند.

7-اصل تفاوتهای فردی

تاثیرطراحی آموزش چندرسانه ای بریادگیرندگان دارای دانش کمتر نسبت به یادگیرندگان دارای دانش بیشتر وهمچنین بریادگیرندگان دارای درک فضایی بالا نسبت به یادگیرندگان دارای درک فضایی پایین؛تاثیر گذارتر و موثرتراست(مهدی پورعطایی ،1385).

 

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:57 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

کاربرد تکنولوژی آموزشی در کلاس درس

مقدمه:

امروزه فن‌آوري‌هاي نوين اطلاعاتي و ارتباطي ماهيت دانستن را تغيير داده است ، بطوريكه از فراگيران انتظار مي‌رود به جاي حفظ اطلاعات بتوانند آن را توليد كنند.

به بيان ديگر كاربرد فن‌آوري اطلاعات در آموزش و پژوهش به يك ضرورت تبديل شده است و شيوه‌هاي يك طرفه و غيرتعاملي قديمي بين دانشجو و نظام آموزش دهنده جاي خود را به روش‌هاي منتجه به يادگيري مستقيم ، عيني و دست اول داده است.

لازمه اين تحولات توانمندي اعضاي هيات علمي در بكارگيري تكنولوژي جديد آموزشي است.

متاسفانه تهي دستي بخش قابل توجهي از اعضاي هيات علمي در زمينه مهارت توليد مواد آموزشي نوين به همراه كمبود امكانات و تجهيزات تكنولوژيكي منجر به بقا روش‌هاي آموزشي سنتي در دانشگاه شده است و اين معضل مي‌تواند صدمات قابل توجهي به پيكره علمي كشور وارد كند.

دفتر مطالعات و آموزش نيروي انساني با تدوين دفترچه بر آن است تا گامي در راستاي رفع اين مسئله بردارد

                            انشاء الله – دفتر مطالعات و آموزش نيروي انساني


 

اهداف دوره:

از شركت كنندگان انتظار مي‌رود بعد از اتمام دوره :

-          سه مرحله اساسي را در سير تحولات نظريه‌هاي يادگيري شرح دهند.

-          مهمترين تاثير ساخت‌گرايي را بر تحول تكنولوژي آموزشي تشريح كنند.

-          حداقل يك تعريف از رسانه و تكنولوژي آموزشی را بيان كنند.

-          حداقل سه اثر مثبت استفاده از رسانه را در افزايش كيفيت آموزش نام ببرند.

-          هرم ادگارديل را رسم كنند.

-          انواع رسانه‌‌هاي آموزشي را به ترتيب ميزان اثرگذاري بر يادگيري نام برده و براي هر مورد يك مثال بزنند.

-          خصوصيات خاص محيط‌هاي تعاملي را بيان كنند

-          چهار نمونه از محيط‌هاي يادگيري تعاملي را نام ببرند.

-          سواد رايانه‌اي و انواع آن را با آوردن مثال شرح دهند.

-           خصوصيات برنامه‌هاي چند رسانه‌اي رايانه‌اي را نام ببرند.

-          نقش اينترنت را  در توسعه فن‌آوري اطلاعات تشريح كنند.

-          حداقل سه مزيت كتاب الكترونيكي را بيان و رايج ترين فرمتايجاد آن‌را نام ببرند.

-          مهارت راه اندازي و كار با دستگاه‌هاي ويدئوديتاپروژكتور ، ويژوالايزر ، MP3 Player ‌ و VCD Player كسب نمايند.


 

شرايط شركت‎كنندگان:

1.      عضويت رسمي و تمام وقت به عنوان هيات علمي در دانشگاه آزاد اسلامي

معيارهاي ارزيابي از شركت‌كنندگان:

1.      حضور فعال و منظم در جلسات آموزش

2.      شركت در فعاليت‌هاي ياديگري

3.      آزمون پايان دوره بر اساس اهداف رفتاري ارائه شده

نكته: پس از پايان كارگاه به شركت‌كنندگان گواهينامه اعطاء‌ مي‌شود.

مدت كارگاه: 16 ساعت معادل يك واحد درسي

شناسه:3207– ويرايش دوم


 

 

سرفصل مباحث

  1. مروري بر سير تحولات نظريه‌هاي يادگيري
  2. تاثير نظريه ساخت‌گرايي بر فن‌آوري آموزشي
  3. انواع مدل‌هاي ارتباطي و كاربرد آن‌ها در آموزش (با تاكيد بر مدل تعاملي)
  4. تعريف رسانه و فن‌آوري آموزشي
  5. نقش رسانه‌ها در كيفيت آموزش و يادگيري
  6. معرفي هرم ادگارديل
  7. طبقه‌بندي رسانه‌هاي آموزشي ( به ترتيب )
    1. رسانه‌هاي نوشتاري ( كتاب ، مجله ، روزنامه ، بروشور . . .)
    2. رسانه‌هاي شنيداري ( نوار صوتي ، برنامه‌هاي راديويي . . . )
    3. رسانه‌هاي ديداري ثابت

                                                               i.      تصاوير ثابت غير انعكاسي ( عكس . . .)

                                                             ii.      تصاوير ثابت انعكاسي ( اسلايد ، فيلم استريپ ،  . . .)

    1. رسانه‌هاي ديداري متحرك

  1. محيط‌هاي يادگيري تعاملي
    1. يادگيري بر اساس رايانه
    2. كاربردهاي كلي رايانه در يادگيري
    3. برنامه‌هاي چندرسانه‌اي در رايانه
    4. استفاده از شبكه جهاني اينترنت در يادگيري و آموزش
  2. تاثير تكنولوژي رايانه بر تحول رسانه‌هاي نوشتاري ، شنيداري ، ديداري ثابت و متحرك
    1. آشنايي با كتاب‌ الكترونيكي و فرمت‌هاي آن ( PDF ، Exe ، . . .)
    2. فرمت‌هاي جديد صوتي ( Wav ، MP3 ، . . . )
    3. رسانه‌هاي ديداري تعاملي و نرم افزار PowerPoint
    4. آموزش روش كار با تجهيزات و ابزار نوين آموزش و يادگيري

                                                               i.      ويدئو ديتا پروژكتور

                                                             ii.      ويژولايزر

                                                           iii.      MP3 Player

                                                           iv.      VCD & DVD

                                                             v.      PDA

 


 

منابع:

·        دکتر ذوفن، دکتر لطفي‌پور (1384) . رسانه‌هاي آموزشي براي كلاس درس . وزارت آموزش و پرورش ، سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي

·        دکتر محمد احدیان و دیگران، مقدمات تکنولوژی آموزشی، نشر آییژ و پیوند نو، 1381

·        دکتر محمد احدیان و دیگران،طراحی و تولید برنامه های ویدئویی، تلویزیونی و فیلم های آموزشی، نشر آییژ و پیوند نو، 1380

·        دکتر هاشم فر دانش، مبانی نظری تکنولوژی آموزشی، انتشارات سمت 1378

·        دکتر حسن شعبانی، مهارت های آموزش و پرورش، انتشارات سمت، 1379

·         Canegie Commission on Higher Education .(1972).The fourth revolution: Instructional technology in higher education.New York:McGraw-Hill.

·         AECT Task Force (1977).Educational technology: Definition and glossary of terms. Washington,DC: Association for educational communications and Technology

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:55 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

فرق بين مواد آموزشي و كمك آموزشي

رسانه آموزشي ترجمهinstruction media  است كه در لغت به واسطه ، وسيله ، ماده وسط ، رابط دو چيز ، حد فاصل و بالاخرهوسيله تقل و انتقا ل تعريف شده است . تمام اين معاني با آنچه اصطلا حا رسانه آموزشي ناميده مي شود مطابقت دارد . رسانه آموزشي ابزاري براي ارائه آموزش به فراگير و طبيعتا جزيي از فريند آموزش و تكنولوژي است .  نه تمام آن ،

از زماني كه آموزش شروع شده است  رسانه ها نيز وجود داشته است .

·        يكي از اولين رسانه ها معلم بوده است .

·        رسانه هاي آموزشي براي برقرا ري ارتباط موثر در تدريس دركلاس كه بصورت گروهي انجام مي گيردلازم و ضروري بشمار مي آيند .

·        در حال حاضر رسانه هاي آموزشي جزئي تفكيك ناپذير از فرايند آموزشي و يادگيري هستند

·        بنابراين : رسانه آموزشي به كليه امكاناتي اطلاق مي -شود كه مي توانند شرايطي را در كلاس به وجود آورند كه تحت آن شرايط شاگردان قادرند ، اطلاعات ، رفتار و مهارت هاي جديدي را با درك كامل به دست آورند . 

·        تجارب متعد د نشان داده است كه استفاده از رسانه ها در ميزان يادگيري شاگردان اثر مي گذارد و از طرف ديگر از طول زمان لازم براي آموزش مي كاهد .

وسايل آموزشي :

===============

اصطلاح وسايل آموزشي يا وسايل كمك آموزشي اغلب  اشتبا ها مترادف رسانه هاي آموزشي بكار برده مي شود .

 

اين وسايل كليه اد وات و اشيائي است كه در كنار رسانه هاي آموزشي براي تفهيم بهتر يا بيشتر موضوع براي فرا گيران بكار مي روند .

 

 

 

·        براي مثال 1:

استفاده از نقشه براي تفهيم بهتر جغرافيا توسط معلم در كلاس د رس .بكار برده مي شود

پس : رسانه آموزشي : معلم      وسيله كمك آموزشي : نقشه

نقش حواس در يادگيري  :

=====================

      علت ديگر استفاده ازوسايل كمك آموزشي نقشي است كه حواس مختلف در يادگيري دارا هستند . حواس مختلف نقش واحدي در يادگيري دارا نيستند .

      75% يادگيري از طريق كاربرد حس بينائي صورت مي گيرد .

      13% //         //            //      حس شنوائي   //

      6%  //           //           //     حس لامسه       //

      3%   //             //          //    حس بويائي      //

      3%   //              //          //     حس چشائي    //   

   

 

توان آموزشي رسانه ها :  

=====================         

      رسانه ها فهم مطالب را بيشتر مي كنند.

      امكان به خاطر سپردن اطلاعات بصري  3 برابر بيشتر از اطلاعات گفتاري است .

      ميزان توجه راافزايش مي دهد.

      با ترتيبي منطقي و گام به گام موضوع را تشريح مي كند.

      توان آموزشي هر رسانه تا حدي به موضوع،شكل و اهداف آموزشي بستگي دارد.

      اهميت رسانه هاي ديداري   

      سيستم حافظه در مغز تمايل به ثبت تصويري دارد.

      بيشترين امكان دسترسي و بزرگترين ظرفيت ذخيره اطلاعاتي براي تصاوير مي باشد.

      تمايل براي يادگيري بصري

      مفاهيم پيچيده قدم به قدم و با توالي مناسب آموزش داده مي شود.

 

نقش وسايل كمك آموزشي در ياد گيري :

==================================

      وسايل كمك آموزشي اساس قابل لمسي را براي تفكر و ايجاد مفاهيم بوجود مي آورند.

      توجه و علاقه مخاطبين را به خود جلب مي كند.

      موجب يادگيري سريعتر،مؤثرتر و پايدار تر مي شود.

      تجارب واقعي وعيني را در اختيار فراگيران قرار مي دهند.

      موقعيت هاي يادگيري را فراهم ميكنند.

      مشاركت فراگيران را  در فرايند يادگيري فراهم مي كنند.

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:52 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

شش مهارت کلیدی برای یک معلم موفق

موفق ترین معلمان برخی تکنیک های تدریس را با دیگران درمیان می گذارند.

دراینجا شش نکته برجسته برای اینکه یک معلم موفق باشيد آورده شده است. هر معلمی می تواند با تمرکزبراین نکات ومهارتهای برجسته ازآنها بهره مند گردد. موفقیت درتدریس، همانند سایر جنبه های زندگی، بسیار به نگرش شما و شیوه های شما بستگی دارد.

1- داشتن حس شوخ طبعی

 شوخ طبعی به شمایاری می رساند تایک معلم موفق بشوید. شوخ طبعی تنش، اضطراب واسترس رااز کلاس می زداید وکلاس رابا نشاط تر می کند وآنها را آماده می کند تا باتوجه بیشتر به معلم گوش فرا دهند. مهمتر ازاین شوخ طبعی به شما این اجازه را می دهد تا زندگی شادی داشته باشید وازشما یک آدم شاد و با نشاط بسازید.

2- نگرش مثبت داشتن(خوش بین بودن)

داشتن نگرش مثبت موهبتی بزرگ درزندگی است. این ویژگی می تواندبسیاری از کاستی های زندگی را مرتفع ساخته وبه ویژه درحرفه ی تدریس شمارا کمک کند. خوش بین بودن سبب می شود تابر مشکلات به راحتی غلبه کنید. مثلاً ممکن است دراولین روزمدرسه دریابید که به جای تدریس جبر(1)، شماجبر (2) درس میدهید.این یک موقعیت ایده آل نخواهد بود، اما معلمی باداشتن نگرش مثبت می تواند این مسئله را بدون اینکه تأثیر منفی برروی دانش آموزان بگذارد، پشت سرگذارد.

3- انتظارات بزرگ

یک معلم کارآمد انتظارات بزرگ دارد. شماباید طوری برخورد کنید تا متقاعد شوید که دانش آموزان شمامی تواننند تاسطح انتظارات شما ارتقاء یابند. بنابراین شما به آنها اعتماد به نفس می بخشید. این بدان معنا نیست که انتظارات غیرواقع گرایانه بیافرینید. اما انتظارات ما یکی از فاکتورهای کلیدی در کمک کردن به دانش آموزان برای یادگیری وکسب موفقیت می باشد.

4- هماهنگی و سازگاری

به منظورایجاد فضای یادگیری مثبت، دانش آموزان شما باید بدانند باید روزانه چه انتظاراتی ازشما داشته باشند. لازم است شما هماهنگ باشید. این ویژگی سبب می شود تا فضای سالم یادگیری ایجاد شود واحتمال موفقیت شاگردان زیاد می شود. شگفت انگیزخواهد بود که دانش آموزان بتوانند بامعلمان خود سازگار وهماهنگ شوند تا مطالب رااز سطوح سخت تر تاسطوح آسان تر درک نمایند. با این وجود دانش آموزان ازتغیر دائمی قوانین کلاس بیزارند.

5- عدالت/انصاف

بسیاری از معلمان هماهنگی وعدالت رایکی می پندارند. یک معلم هماهنگ روز به روز تغییر نمی کند ویکسان عمل می کند. یک معلم عادل، دانش آموزان را به طور یکسان درموقعیت یکسان درنظر می گیرد. مثلاً دانش آموزان معلم خود را غیرمنصف می دانند اگرمعلمشان بایک گروه از دانش آموزان به طورمتفاوت برخورد کند. این کاملاً بی انصافی است چنانچه معلم با فوتبالیست ها آسان گیری کند ولی بابقیه طور دیگری برخورد کند. دانش آموزان به خوبی این مسائل را درک می کنند بنابراین خیلی باملاحظه وبا دقت باید برخورد شود.

 6- انعطاف پذیری

یکی ازویژگی های مهم تدریس این است که پیوسته تغییروتنوع وجود داشته باشد. ایجاد اختلال وقطع روند تدریس بصورت یک امرعادل وجود دارد. بنابراین، یک نگرش انعطاف پذیری داشتن، نه فقط برای کنترل اعصاب معلم، بلکه برای خود دانش آموزان نیز مفیداست. زیرا آنها انتظار دارند که شما باتوجه به موقعیت، تغییراتی ایجاد نمائید وموقعیت را تحت کنترل خود داشته باشید.

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:51 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

تكنولوژی آموزشی

واژه تكنولوژی آموزشی از ریشه یونانی Technologia  به معنی برخورد سیستماتیک می آید و  تكنولوژی آموزشی به معنای کاربرد دانش برای مقاصد عملی می باشد.  وبستر 1981

تعریف تکنولوژی آموزشی از دیدگاههای مختلف

-  از نظر جی . آر . گاس مدیر مرکز تحقیقات و نوآوریهای آموزشی وابسته به سازمان همکاریهای اقتصادی کشورهای اروپایی تکنولوژی آموزشی عبارت است :

 طرح سازمان یافته و استقرار یک سیستم فراگیری که از مزایای روشهای نوین ارتباط جمعی و شیوه های جدید تدریس ، ابزار و وسایل بصری و سازمان بندی کلاس بهره گیری می کند .

از نظرجیمز براون

تکنولوژی آموزشی عبارت است از طراحی منظم سیستماتیک ، اجرا و ارزشیابی با استفاده از علومی چون ارتباطات وهنر و روانشناسی بخصوص مکاتب روانشناسی از

نگاه جیمز براون با توجه به تعریف سیستماتیک از ارزش ویژه ای برخوردار است زیرا توجه به عملکردسیستم باعث می شود همواره یادگیری و یاددهی  در غالب یک درون داد چرخه سیستم و برون داد مورد نظر و ارزیابی قرار گیرد.

 از این طریق می توان مرحله به مرحله آموزش و یادگیری را مورد نظرو دقت قرار داد و معایب ومحاسن سیستم آموزش را مشخص نموده و نقاط قوت آن حفظ نموده و تکامل بخشید و نقاط ضعف آن را از بین برد تا سیستم به صورت بهینه به کار خود ادامه دهد .

معرفی اجزاء موجود در الگوی آموزشی جیمز براون :

1 – طراحی منظم سیستماتیک : منظور از طراحی منظم سیستماتیک مشخص نمودن اهداف آموزشی می باشد . این اهداف در آموزش شامل هدفهای کلی وجزئی و رفتاری هستند .

2 – اجرا : در بخش اجرای این الگو با شرایط ومنابع مواجه هستیم .

 

3 – ارزشیابی در الگوی جیمز براون شامل :

  1 – 3   ارزشیابی رفتار ورودی « در شروع درس » برای تعیین  « میزان دانسته های شاگردان»

2 – 3   ارزشیابی مرحله ای : « پس از پایان درس » برای  « سنجش میزان یادگیری »

3 – 3   ارزشیابی پایانی :  پایان دوره آموزش  برای تعیین « میزان رسیدن به هدفهای کلی »

 

کاربرد علوم مختلف نظیر روانشناسی ، ارتباطات و هنر در تکنولوژی آموزشی

1 – روانشناسی : در علم تکنولوژی آموزشی به شرایط رشد ذهنی و جسمی افراد توجه شده و با در نظر گرفتن آمادگی انان برای یادگیری در زمینه های مختلف با انتخاب مکاتب مناسب یادگیری

( پیوند گرایی ، شناخت گرایی ، ساخت گرایی و …) مطالب درسی تدوین شده ، در اختیار فراگیران  قرار می گیرد .

2 – ارتباطات : طراحی پیام های آموزشی ، به مشارکت گرفتن مخاطبان ، رفع موانع ارتباطی و …. از جمله موارد ارتباطی می باشد که در علم تکنولوژی آموزشی ازآنها برای ارسال - نفوذ و درک پیام های آموزشی استفاده می شود .

3 – هنر :تکنولوژی آموزشی با استفاده از خواص حواس در یادگیری ( بینایی %75 – شنوایی %13 – بویایی %3 – لامسه %6 – چشایی %3) و نیز تاثیر زیبایی در یادگیری با طراحی صحیح تصاویر از طریق هم آهنگی  وتضاد در طرح و هارمونی دررنگ و انتخاب خطوط و زاویه بندی مناسب سعی دارد از طریق حس بینایی به % 75 تاثیر در یادگیری خود را نزدیک نماید . در کل علم تکنولوژی آموزشی قصد دارد از تمامی پدیده های علمی استفاده کرده تا امرشیرین یادگیری سریعتر اتفاق افتاده و دیر از دست برود

" معیار "  در سیستم آموزشی ما از طریق معیار متوجه می شویم  که چقدر سیستم آموزش در کار خود موفق بوده است و اگر موفقیت سیستم با توجه به معیارهای بدست آمده « نمره دانش آموزان » راضی کننده نباشد در چرخه سیستم ( معلم ، کتاب ، وسایل ، فضا) به دنبال رفع مشکل گشته و آنرا مشخص نموده واز چرخه سیستم  دور می نمائیم تا شرایط بهینه برای آموزش  (یاددهی و یادگیری ) فراهم آید .  

طراحی آموزشی از منظر رويکرد ساخت گرايی

۱- اصول وپيش فرضهای ساخت گرايی برای طراحی آموزشی چيست؟

روشها و راهبردهای آموزشی ساخت گرايان معطوف به کمک به شاگرد برای بررسی موضوعها و شرايط پيچيده و تفکر در زمينه ای مانند فردی متخصص است . بنابراين از شاگرد خواسته می شود تا به ساختن درک فردی خود از موضوع از طريق تعاملهای اجتماعی اقدام کند. در اين رويکرد محتوا از پيش تعيين نمی شود و دستيابی به منابع مختلف مورد تاکيد است.

برخی از اصول طراحی در اين رويکرد عبارتند از :

- تاکيد بر مشخص کردن زمينه ای که مهارتهای يادگيری شده در آن کاربرد خواهد داشت(يادگيری در زمينه های معنا دار)

- تاکيد بر کنترل اعمال شده از سوی شاگرد و کار شاگرد روی اطلاعات(بکارگيری فعال آموخته ها).

- رائه اطلاعات از راههای متنوع ومختلف(برخورد با اطلاعاتدر زمانها و زمينه ها و با هدفهای مختلف و از ديدگاههای مختلف)

- مبتنی بودن ارزشيلبی بر انتقال دانشها و مهارتها(در شرايطی که با شرايط مورد استفاده در زمان آموزش متفاوت باشد).

کدام نوع ساختارگرايی چه زمانی به کار می آيد؟

مشکلات و دشواريهای ساختارگرايی اهميت به کار گرفتن روشهای ساختارگرايانه به صورت عاقلانه در جای صحيح و با هدفی صحيح آشکار می سازد.چگونه يک معلم می تواندبه مسايل و مشکلات يادگيرنده پاسخهای ساختارگرايانه مناسب و هدفمند بدهد؟يک رويکرد برای حل اين چالش اين است که برای دانستنی هايانواع متفاوتی قايل شويم :دانستنی های ساکن و لخت.دانستنی های کليشه ای . مفاهيم مشکل و دانستنی های بيگانه.

دانش لخت(ساکن):

دانش لخت در مغز انسان جا خوش می کند و تا زمانی که آن را به نحو ويژه فرا نخوانيم در جای خود باقی می ماند.متاسفانه بيشتر دانشی که تمايل داريم فعالانه به کار گرفته شود دانش لخت است.وقتی دانشی که تدريس می شود به سمت ساکن و لخت شدن پيش می رودساختارگرايی چه راه حلی را پيشنهاد می دهد؟يک راهبرد درگير کردن يادگيرنده در فرايند حل مساله به طور فعال و به گونه ای است که دانش او را با توجه به جهان اطراف به کار گيرد.يک رويکرد ديگر درگير کردن دانش آموزان در يادگيری مساله محور است . در اين نوع يادگيری آنان دانش مورد نظر را از طريق مواجهه با مسايل و سوالات واسطه يا پروژه ها کسب می کنند.

دانش کليشه ای :

دانش بی اثر و کليشه ای بيشتر حالت تکراری و بی معنا دارد. اين نوع دانش همان چيزی است که در آداب ورسوم فردی واجتماعی خود همه روزه از ان استفاده  می کنيم.واکنش ساختار گرايی نسبت به دانش کليشه ای تلاش در جهت معنادار کردن آن است. برای مثاليک معلم می تواند چنين دانشی را با يک رويکرد حل مساله به چالش بيندازد. دانش آموزان می توانند درباره ريشه های عقلانی و فايده های دانش کليشه ای از طريق بحث گروهی به نتايجی دست يابند.

ساختارگرايی وتنوع آن به چه معناست؟

هر کسی که در عرصه آموزش دستی داردبه خوبی می داند که ساختارگرايی بيش از يک معنای واحد دارد. اما چه چيزی اين تنوع را توجيه می کند ؟

فيلسوفی به نام فيلیپس سه مشخصه روشن برای ساختارگرايی ذکر می کند . ما اين سه مشخصه را با عنوان يادگيری فعال و يادگيری اجتماعی و يادگيری خلاقانه می شناسيم.

يادگيری فعال:به دست آوردن فعالانه دانش و اطلاعات ومفاهيم.ساختارگرايی معمولا نقش فعالی برای يادگيرنده در نظر می گيرد. او به جای اينکه فقط بشنود بخواند و به حل تمرينات کاملا تکراری و عادی بپردازد بايد بحث کند فرضيه بسازد تحقيق و طراحی کندو ديدگاههای ديگران را دريافت دارد.

يادگيری اجتماعی:بنا کردن دانش و مفاهيم به صورت اجتماعی و همراه با ديگران.ساختارگراها اغلب تاکيد می کنند که دانش و مفاهيم تا حد زيادی اجتماعی هستند و نمی توانيم آنها را به طور انفرادی بنا کنيم. ما از طريق گفتگو با ديگران به مفاهيم دست می يابيم .

يادگيری خلاقانه:خلق کردن يا دوباره پديد آوردن مفاهيم و دانش ها. ساختارگرايان فرض را بر اين می گذارند که دانش آموزان بايد خودشان دانش را خلق کنند . اين کافی نيست که يادگيرنده در موضع فعال قرار بگيرد. بلکه معلم بايد او را هدايت کند که نظريه های علوم مختلف را دوباره کشف نمايد .

کاملا طبيعی است که بپرسيم اين مشخصه های ساختار گرايی چگونه به هم مرتبط می شوند ؟ برای يک يادگيرنده داشتن نقش فعال موضوع اصلی است و در عمل جنبه های اجتماعی و خلاقانه ای با اين نقش همراه اند. اما منطقا لازم نيست که يادگيرنده فعال الزاما دو مشخصا ديگر را هم داشته باشد.معلم می تواند تجربيات يادگيری را به روش فعال به گونه ای سازمان دهی کند که مستلزم درگير شدن دانش آموز در يادگيری مفاهيم به صورت اجتماعی يا خلق و نو اوری نظريه ها و ديدگاههانباشد.

مراحل اجرای الگوی تدريس ساخت گرايی

الگوی تدریس ساخت گرایی دارای چهار مرحله اساسی است. مراحل مورد نظر عبارتند از :کاوش .تشریح . گسترش . ارزشیابی.

۱-کاوش:منظور از کاوش در نظام ساخت گرایی جستجوی راههایی برای دانش سازی است . یادگیرنده با استفاده از همه حواس خور برای ساخت دانش تلاش می کند .بخشی از دانش سازی در طی فرایند کاوش صورت می گیرد. کاوشگری از طریق همیاری بیشترین سودمندی را در بر دارد. بنابراین توصیه می شود همیاری را در فعالیتهای کاوشگری تشویق کنید و دانش آموزان رابرای طرح سوال وپاسخگویی به سوالهای طرح شده راغب سازید.

۲-تشریح:در این مرحله معلمان با دانش آموزان به تعامل می پردازند تا دیدگاههایی را که عرضه می شود دریابند . معلمان باید برای برقراری تعاملی اثر گذار به طرح سوالهای مربوط و متناسب با مرحله نخست بپردازند. وظیفه دیگر معلمان این است که یادگیرندگان را یاری کنند تا باور ها و اندیشه هایی را که از طریق کاوش شکل داده اند با دیگران در میان بگذارند .به دیگر سخن فراگیران باید دیگران را در یافته های خود سهیم کنند.

۳-گسترش:معلمان در این مرحله به دانش آموزان کمک می کنند تا به گسترش فعالیتهای ذهنی وحرکتی یا مهارتهای خود بپردازند .یادگیرندگان به کمک معلم اندیشه های خود را پیراسته می کنند و مهارتهایشان را بهبود می بخشند.معلم در این مرحله به ارئه دانش می پردازد تا اندیشه های فراگیران پربار شود و مهارتهای آنان فزونی یابد.

۴-ارزشیابی :معلم باید یافته های دانشی و مهارتهای اکتسابی و کیفی سازی دانش آموزان را بیازماید تا از تغییرات به وجود آمده در تفکرات و میزان تسلط بر مهارتها آگاهی یابد و بازخوردی هم به فراگیران عرضه کند .بهتر است در سنجش آموخته ها و تولیدات دانش یادگیرندگان از سوالات تفکر برانگیز استفاده شود. 

 گردآورنده :حافظ محمدی

 

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:44 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

بررسی فن آوری اطلاعات و ارتباطات(ICT و IT) و مظاهرآن در زندگی امروز

چکيده مقاله:در اين مقاله سعی شده است تعريف گستردهای از ICT  و IT و مظاهر آن و تاثيری که بر زنگی انسانها داشته است ، ارايه شود.هدف از اين مقاله معرفی ابزارهای IT (راديو،تلويزيون،تلفن،اينترنت،...) و مفاهيمی چون  E_Learning ،E_Business،E_Governmen،E_Banking ، E_City و ... تعرِف شده وانواع ، ارکان ،تاريخچه، مزايا و معايب هر کدام مورد بررسی قرار می گيرد.برترين شهرهای الکترونيکی جهان به صورت اماری مورد بررسی قرار گرفته است

 

کلمات کليدی: تکنولوژی اطلاعات ( ICTو IT)،E_Learning ،E_Business،E_Governmen،E_Banking، E_City،EDI

 

 

مقدمه:


 عصري كه در آخرين دهه‌هاي قرن بيستم شكل گرفت و مظاهر نوين آن زندگي بشر را رنگ و رويي جديد بخشيد،عصر اطلاعات است. اين عصر با پديد آمدن وسايل ارتباطي و توسعه شبكه‌هاي ارتباطي خصوصا اينترنت شكل گرفته است. مهمترين ويژگي‌هاي اين عصر عبارتند از:

·         توليد اصلي در اين عصر دانش است. محصولات و خدمات بواسطه دانشي كه به مشتري انتقال مي‌دهند برتري و ارجحيت دارند.

·         اطلاعات به عنوان عامل قدرت و برتري  محسوب مي‌شود. پردازش اطلاعات و توليد دانش به عنوان مزيت رقابتي به شمار مي‌آيد.

·         اكثر شاغلين، كاركنان اطلاعاتي هستند كه با استفاده از اطلاعات و دانش محصولات جديد توليد مي‌كنند.

·         محيط تجاري به جاي بازارها و مراكز خريد و فروش مجازي به محيط تجاري مجازي بر روي اينترنت تبديل مي‌شود.

·         شبكه‌هاي ارتباطي و الكترونيكي جايگزين جاده‌ها، بزرگرا‌ه‌ها و اتوبان‌‌ها خواهند شد.

از اوايل دهه‌ي 60 ميلادي، اعتقاد و ايمان به كارا بودن علوم و تكنولوژي شدت گرفت. اين خوش‌بيني كه در بين عموم مردم وجود داشت، به حمايت‌ها و سرمايه‌گذاري‌هاي عظيم مالي از طرفت دولت‌ها و سازمان‌هاي بزرگ براي دانشگاهيان و محققان تبديل شد تا بتوانند مدل‌هايي را براي حمل و نقل و كاربري زمين بسازند. از اين رو، استفاد از كامپيوتر در رشته‌هايي مانند برنامه‌ريزي، مديريت، اقتصاد شهري و علوم منطقه‌اي رواج يافت؛ زيرا مدل‌ها نياز به سيستم‌هاي اطلاعاتي هماهنگ‌كننده داشتند. در همين دهه، ديدگاه سيستمي در برنامه‌ريزي بسيار محبوب و جذاب مي‌نمود و در نتيجه، فرآيند برنامه‌ريزي و مديريت به‌وسيله‌ي ابزار كامپيوتري تعريف مجدد شد. البته، برنامه‌ريز و مدير (تصميم‌ساز و تصميم‌گيرنده) در آن دوران، نقش خود را به استفاده از تكنولوژي اطلاعات به منظور دستيابي به تصميمي خردمندانه محدود كرده بودند، بدون آن‌كه ديدگاه‌هاي سياسي يا ارزشي و ايدئولوژيك خود را در آن دخيل سازند؛ يعني دست‌يابي به تصميمي بر اساس خرد، حتي اگر با ديدگاه‌ها و نظريات سياسي و ارزشي شخصي خودشان در تناقض باشد.
در دهه‌ي 70 ميلادي، تكنولوژي اطلاعات چهره‌اي كاملاً متفاوت يافت و ذاتاً سياسي تلقي گرديد. در اين دهه، استدلال شد كه دنياي بخش دولتي در شناسايي اهداف، نحوه‌ي جمع‌آوري اطلاعات و ارائه‌ي گزينه‌ها با بخش خصوصي كاملاً متفاوت است؛ لذا برنامه‌ريزي و مديريت از ديدگاه‌هاي سياسي و ارزشي جدا نيست. در اين دهه، تكنولوژي اطلاعات به عنوان ابزاري براي حفظ ساختارهاي موجود و افزايش قدرت و نفوذ به كار گرفته شد.
در دهه‌ي 80 ميلادي،‌ نقش برنامه‌ريز و مدير صرفاً از سياسي و ارزشي بودن فراتر رفت و اقداماتي مانند مذاكره، توضيح دادن و چانه‌زدن بر سر قوانين بازي را نيز شامل شد. در اين چارچوب، تكنولوژي اطلاعات به صرف تكنولوژي بودن كم‌اهميت شد و آن‌چه مورد توجه قرار گرفت، نحوه‌ي انتقال اطلاعات به ديگران بود.
و بالاخره، در دهه‌ي 90 ميلادي، برنامه‌ريزي و مديريت به عنوان “گفت‌وگو و محاوره” جاي خود را به برنامه‌ريزي و مديريت به عنوان “استدلال و خرد جمعي” داد. به تبع آن، تكنولوژي اطلاعات براي فراهم كردن ساختاري كه از طريق آن و بر اساس مذاكره و مناظره به اهداف جمعي و چالش‌ها و فرصت‌هاي مشترك دست يابد، ديده شد. در اين دوره، بشر به دنبال چيزي فراتر از “دانش” يعني “هوشمندي” بود.
اين دوره تا به امروز ادامه دارد و “عصر اطلاعاتي” ناميده مي‌شود.

فناوري اطلاعات به طور قطع، مانند ابري همه امور بشر را فرا گرفته و قطعا گريزي در استفاده از آن نيست .

 در دنياي آينده بيشتر امور افراد به صورت غير فيزيكي انجام خواهد شد. مثلا براي خريد از فروشكاهي در كشور دوردست نياز به حضور فيزيكي نحواهد داشت. يا دانشجويان براي گذراندن دوره تحصيلي خاص لازم نيست به صورت فيزيكي در مدارس و دانشگاه‌ها حضور يابند بلكه مي‌توانند در منزل به تحصيل بپردازند. آموزش در اين حالت در فضاي مجازي صورت مي‌گيرد اما بواسطه فناوري مجازي  اين محيط مجازي شرايط و حالت محيط طبيعي را خواهد داشت و حواس پنج‌گانه انسان همگي در اين محيط مجازي دقيقا شبيه حالت واقعي عمل خواهند كرد. تجارت، حكومت و آموزش كه با ظهور عصر دگرگون شدند با پديد آمدن دنياي ديجيتال متحول خواهند شد و مفاهيمي همچون تجارت مجازي، دولت مجازي و آموزش مجازي شكل خواهند گرفت.

اما بدون شك براي رسيدن به دنياي مجازي بايد دنياي ديجيتال را پشت سر بگذرانيم. بايد فناوري اطلاعات را شناخت، از امكانات آن بهره گرفت و خود را براي زندگي در جهان الكترونيكي آماده كرد.

 

 

 

فناوري اطلاعات و ارتباطات (ICT ) چيست ؟                                                                                                         

 

فناوري اطلاعات تمامي فناوري‌هاي توليد، نگهداري، ثبت، بازيابي و انتقال اطلاعات را شامل مي‌شود.

 

فناوری: مديريت ورودی و خروجی سيستم. اين مديريت شامل استفاده از شيوه‌ها، سخت‌افزار، نرم‌افزار و پردازش (يعنی عملياتی مانند: محاسبه، كنترل، تصميم‌گيری، ارزيابی، فيلتر كردن...) است .
اطلاعات : عبارت است از تجربه‌ها، دانسته‌ها، دانش، فرضيه‌های اثبات شده و نتايج عملی تحقيقات.
ارتباطات : وجود پيوندهای دو طرفه بين همه نهادهای عينی و غير عينی،بخش‌ها و عوامل ساختاری و افراد در جامعه است.
بايد توجه داشت كه امروزه اطلاعات و ارتباطات نه تنها به يكديگر وابسته اند و لازم وملزوم يكديگرند بلكه يك پديده واحد در نظر گرفته می‌شوند.در نتيجه:

 

 

 

 

عصر اطلاعاتي از چند دهه پيش در جهان شكل گرفته است. سرعت پيشرفت فناوري اطلاعات در جهان بسيار چشم‌‌گير بوده است. به طوري كه برخي از كشورها مانند هند، سنگاپور و امارات متحده عربي كه در زمره كشورهاي در حال توسعه بوده‌اند، سوار بر اين موج به رقابت با پيشگامان صنعت و اقتصاد جهان برخواسته‌اند. . گرچه گسترش فناوري اطلاعات با هزينه زيادي براي راه اندازي زير ساختار آن همراه مي‌باشد ولي فرصت‌هاي جديدي كه فناوري اطلاعات در جوامع ايجاد مي‌كند يكي از علل اصلي تمايل دولت‌ها و بخش‌هاي خصوصي به استفاده وسيع از آن مي‌باشد. بدون شك تنها كشورهايي مي‌توانند در آينده در چرخه رقابت و پويايي قرار داشته باشند كه اين امر را درك كرده و براي آن برنامه‌هاي مناسب و جامع داشته باشند. براي حركت مناسب در اين زمينه لازم است شناخت جامعي از فضاي مطلوب براي آينده سازمان در نظر گرفته شود و بر اساس آن چشم‌اندازهاتوسعه فناوري اطلاعات تهيه و تبيين گردد.

 

 

ابزارهاي فناوری اطلاعات

1- تلويزيون

2- راديو

3- تلفن

  4- شبكه‌هاي الكترونيكي

 گسترش و توسعه فناوري اطلاعات در زمينه‌هاي مختلف مي‌تواند با استفاده از ابزار‌هايي صورت گيرد كه تمامي آنها بر پايه فناوري ارتباطات و اطلاعات، كه بارزترين نمونه ان مخابرات است، شكل گرفته‌اند. .امروزه اينترنت نقش تعيين‌كننده‌اي را در گسترش فناوري اطلاعات به عهده دارد. خطوط ارتباطي و مخابراتي تاثير عمده‌اي را در اين زمينه به عهده دارند. استفاده از خطوط فيبر نوري و  ارتباطات ماهواره‌اي و گسترش شبكه‌هاي ارتباطي ملي و بين‌المللي انتقال اطلاعات و دسترسي به آنها را بسيار سرعت بخشيده است.

تلفن انتقال اطلاعات را درگوشه و كنار دنيا، با سرعت بالايي ممكن ساخته است و هر روز ميليون‌ها مكالمه تلفني در سر‌تاسر دنيا صورت مي‌گيرد كه طي اين مكالمات حجم وسيعي از اطلاعات مبادله مي‌گردد. تلفن امروزه به يكي از مهمترين ابزار‌هاي فناوري اطلاعات بدل‌گشته به طوري كه بسياري از كشور‌ها براي توسعه فناوري ارتباطات و اطلاعات، برنامه‌هاي كلاني را در خصوص گسترش و تقويت شبكه مخابراتي خود دارند.

با ظهور رايانه‌ها و خطوط ارتباطي گوناگون، كم‌كم ايده اتصال رايانه‌ها به يكديگر و ايجاد شبكه‌هاي رايانه‌اي شكل‌گرفت. اتصال رايانه‌هاي موجود در نقاط مختلف، با انگيزه‌هاي متنوعي صورت گرفت، حفظ ونگهداري اطلاعات نظامي بر روي چند منبع اطلاعاتي مختلف براي افزايش قابليت اطمينان، تبادل اطلاعات عملي بين مؤسسات علمي و دانشگاه‌ها، ضرورت‌ تبادل اطلاعات تجاري، برخي از مهمترين اين انگيزه‌ها مي‌باشند. درحال حاضر بسياري از مراكز عملي، تجاري، سياسي، نظامي و فرهنگي دنيا بوسيله شبكه‌هاي الكترونيكي به يكديگر متصل هستند و اطلاعات مورد نياز به سهولت بين اين سازمان‌ها و مراكز رد و بدل مي‌شود.

 

·         اينترنت

خيلي مشکل است که بتوان يک تعريف جامع از اينترنت ارائه داد. ساختار غير متمرکز اينترنت ايجاب مي کند که عوامل دائما متغير و متنوع زيادي مورد بررسي قرار گيرند تا بتوان يک درک کاملي ازاين سيستم بدست آورد. براي جمع آوري عوامل مذکور جهت ارائه يک تعريف مشخص از اينترنت ، بايد از زوايا و منظرهاي مختلفي آنرا مورد بحث و بررسي قرار داد.
از نگاه تکنولوژي: از اين منظر مي توان اينترنت را يک شبکه بزرگ جهاني متشکل از شبکه هاي کامپيوتري تعريف کرد. ساختار غير متمرکز آن توسط عوامل هماهنگ و نيز پروتکل مشترک ارتباطات بنام TCP/IP به هم وصل شده است.
 اينترنت يک محيط ارتباطات جديدي است که نه تنها باعث تسريع در ارتباطات موجود مي شود، بلکه بستر لازم براي همه گونه تعامل در جوامع انساني در سطح ملي و جهاني را نيز فراهم مي آورد. همچنين از اينترنت مي توان بعنوان ظهور يک کتابخانه ديجيتال جهاني و مخزن علوم انساني نيز ياد نمود
 اينترنت از طرق مخلتفي روشهاي سنتي حقوقي را به چالش کشيده است. طبيعت مجازي نقل و انتقال حواله هاي تجاري بر روي اينترنت و جايگاه نامعلوم آن در دنياي واقعي، سئوالات حقوقي زيادي را بوجود آورده است. از جمله اينکه ؛ اين نقل و انتقالات عملا در کجا صورت مي گيرد؟ حقوقدانان بايد برآن اساس راهي را براي تعريف حق مالکيت پيدا کنند، زيرا اين يک واقعيت است که بطور فزاينده اي حجم بالائي از اين نوع مالکيتها از طريق تعامل بين افراد مخلتف بوجود مي آيد ، تا براساس يک ابتکار و خلاقيت فردي. نمونه روشن آن نيز سيستم عامل لينوکس است که با مساعدت و همکاري هزاران برنامه نويس طراحي شده است .
 اينترنت باعث تغييرات افقي و عمودي در چيدمان و ساختار جوامع مدرن شده است.
عمودي ؛ از اينجهت که افرادي که داراي تخصصهاي تکنولوژيکي مي باشند گروههاي چديد اجتماعي را تشکيل داده و مشغول جمع آورس ثروت ، نه از طريق ارث و ميراث يا ساير راههاي سنتي ، بلکه از طريق ارائه مجموعه اي از ايده هاي خوب و فضاهاي کاربردي علمي مي باشند. مواردي از اين قبيل عبارتند از مايکروسافت (Microsoft) و ياهو (Yahoo) . افقي ؛ از اينجهت که مناطق و کشورهاي جديدي بعنوان مراکز اقتصادي ظهور نموده اند مانند:
سيتل (Seatel) و سيليکون ولي (Silicon Valley). اين تغييرات بر توزيع قدرت سياسي در سطوح بومي، ملي و بين المللي تآثيرگذار خواهد بود.

 

تاريخچه اينترنت:

ايده اصلي اينترنت در سال 1965 و در يك پروژه به نام آرپانت شكل گرفت، كه هدف از آن ايجاد شبكه‌هاي رايانه‌اي قوي جهت اتصال رايانه‌هاي حساس مراكز نظامي كشورهاي عضو ناتو بود.

در سال 1969 يعني 4 سال بعد از شكل‌گيري اين پروژه يك گام بلند ديگر نيز برداشته شد‌ و آن اتصال ابررايانه‌هاي موجود در چهار دانشگاه مهم آمريكا، دانشگاه‌هاي كاليفرنيا در لوس آنجلس، سانتا باربارا، استانفورد و يوتا بود. اتصال ابر‌رايانه‌‌‌هاي اين چهار دانشگاه، پروژه آرپانت را از هدف صرف نظامي خود دوركرد و به آن ابعاد علمي نيز بخشيد. اما تا سال 1985، تعداد مراكز علمي، صنعتي، دولتي و نظامي آمريكا كه از طريق شبكه با هم ارتباط داشتند فقط به 170 مركز رسيده بود.

جذابيت و كارآيي ايده اتصال رايانه‌ها از طريق شبكه، بنياد علوم ملي آمريكا[1] را نيز واداشت تا در اوايل دهه 80، شبكه‌اي را براي اتصال رايانه‌هاي خود با توان بالاي انتقال اطلاعات، ايجاد كند. صاحبنظران و كار‌شناسان فناوري اطلاعات، اين اقدام بنياد علوم ملي آمريكا را نقطه عطفي در امر گسترش اينترنت مي‌دانند، زيرا از اين مقطع اينترنت وارد مرحله دوم عمر خود يعني مرحله استفاده آكادميك شد و ديگر يك پروژه نظامي محض نبود. امكانات و تسهيلات فوق‌العاده‌اي كه اينترنت در اختيار محققان و مراكز علمي قرار مي‌داد، موجب شد تا در اوايل سال 1985، اتصال به اينترنت جزء آرمان‌هاي اساسي تحقيقات علمي در آمريكا محسوب شود. از اين مرحله به بعد، پست الكترونيك كه در سال 1971 به طور كاملا اتفاقي، توسط مهندس تامپسون ابداع شده بود، پس از ايجاد و توسعه سريع شبكه اينترنت، امكان مبادلات اطلاعاتي بين محققان و مراكز علمي را فراهم كرد و به زودي بار اصلي ترافيك شبكه را به خود اختصاص داد. توسعه مراكز اتصال به اينترنت و افزايش تدريجي، اما سريع قابليتهاي اين شبكه، عاقبت پاي بنگاه‌هاي اقتصادي و بازرگاني را به اين دنياي مجازي و جذاب باز كرد و به اين ترتيب اينترنت وارد سومين مرحله حيات خود، يعني مرحله تجاري شد.

اين مرحله در واقع مقدمه‏اي براي رشد انفجاري اينترنت در جهان بود. اگر چه‌ درحدود سال 1994 در مورد كاربردهاي تجاري اينترنت، نقطه نظرات مخالف و نااميد كننده‏اي از سوي برخي از صاحبنظران مطرح مي‏شد. بسياري از صاحبنظران از اينترنت و تجارت الكترونيكي به عنوان مهمترين دستاورد قرن بيستم ياد كرده‌اند و اين پديده شگفت‌آور، باعث برقراري فرصت‌هاي مساوي براي شركت‌هاي بزرگ و كوچك تجاري در عرصه رقابت‌هاي جهاني شد.

آمار، ارقام و پيش‏بيني‏هاي موجود از آينده تجارت الكترونيكي، ايده استفاده تجاري از اينترنت را كه مهمترين عامل رشد انفجارگونه اينترنت در جهان بود، تاييد مي‏كنند. اما واقعيت اين است كه رشد و توسعه بي‏دليل اينترنت در دنياي ارتباطات و رسانه‏هاي اطلاعاتي، مديون توانايي‏ها و امكانات ديگر اين شبكه نيز هست.

امكانات اينترنت زماني مختص به پست الكترونيك بود. اما پس از مدت زمان كوتاهي، اين امكانات به صورتي مستمر و شتابنده افزايش يافت و خدمات گوناگوني چون Telnet، FTP و وب را به جهانيان عرضه كرد. كه از ميان خدمات گوناگون ارائه شده توسط اينترنت پرطرفدارترين و كاراترين آن وب مي‌باشد.

·         اينترانت‌

اينترانت‌ها شبكه‌هاي بزرگ محلي هستند كه داراي استاندارد‌هاي اينترنت هستند ولي براي استفاده در يك يا چند سازمان خاص به وجود مي‌آيند. معمولا افراد داخل سازمان صلاحيت دسترسي به اينترانت را دارند و افراد خارج از سازمان مي‌توانند با هماهنگي خاص به بخشي از اينترانت دسترسي داشته باشند. اينترانت‌ها معمولا به شبكه اينترنت وصل هستند ولي براي جلوگيري از صدمات، حملات و سو‌ء استفاده‌هاي احتمالي، اينترانت‌ها بوسيله يك فايروال[2] از اينترنت جدا مي‌شوند. شركت‌ها مي‌توانند اينترانت را براي اهداف مختلفي مانند پست الكترونيك، تبادل نظر‌هاي گروهي، برنامه‌ريزي ‌هاي گروهي، دسترسي به بانك‌هاي اطلاعاتي و اسناد شركت، كنفرانس‌هاي ويديويي و همچنين خريد و فروش كالا و ارايه خدمات راه‌اندازي كنند. اينترانت‌ها از امكانات و استاندارد‌هاي اينترنت استفاده مي‌‌‌‌كنند.

·         اكسترانت‌

اكسترانت‌ها از دو يا چند اينترانت تشكيل شده‌اند، كه از طريق شبكه اينترنت به يكديگر متصل هستند. اكسترانت‌ها براي تبادل اطلاعات بين شركا، مشتريان و مصرف كنندگانشان استفاده مي‌‌شوند. با راه اندازي اكسترانت شركت‌ها مي‌توانند به بخشي از اطلاعات همكارانشان دسترسي داشته باشند و اطلاعاتي را به نيز به اشتراك بگذارند. جلسات كار گروهي را به صورت كنفرانس‌هاي تصويري برپا كنند و با تبادل اطلاعات مورد نياز، از آخرين وضعيت همكار خود اطلاع حاصل كنند.

 

مظاهر فناوری اطلاعات در زندگی 

1- آموزش الكترونيك:

فناوري اطلاعات  از بدو شكل‌گيري و ظهور، تاثيرات بسياري را در حوزه آموزش و يادگيري به همراه داشته است. به عنوان مثال اينترنت در سال‌هاي آغازين پيدايش خود به سرعت در دانشگاه‌هاي جهان مورد استفاده قرار گرفت و در حال حاضر نيز بزرگترين منابع علمي جهان از طريق اينترنت قابل دسترسي هستند.   نظام آموزشي كشورها نيز كه مانند ديگر نظام‌ها از تغييرات تكنولوژيكي متاثر مي‌باشند تحت تاثير توسعه فناوري اطلاعات قرار گرفته‌آند فناوري اطلاعات فرصت‌هاي بسياري را جهت گسترش آموزش همگاني، بهبود آموزش و رفع بسياري از محدوديت‌هاي آموزشي فراهم نموده است. و به ارتقا سطح كيفيت آموزشي نيز كمك شاياني نموده است.

آموزش الكترونيك شامل مواردي همچون آموزش از راه دور، آموزش مكاتبه‌اي،آموزش از طريق دستگاه‌هاي گيرنده و فرستنده راديويي،آموزش از طريق تلويزيون،آموزش از طريق CD‌هاي آموزشي و آموزش از طريق اينترنت و كامپيوتر بررسي مي‌شود.

 آموزش از راه دور هرگونه يادگيري است كه طي آن معلم و دانش‌‌آموز از نظر جغرافيايي دور از يكديگر هستند. يادگيري از راه دور با استفاده از امكانات پست الكترونيكي، ويديو، تلويزيون كابلي، رسانه‌ها و يا هر تكنولوژي مرتبط با اينترنت از قبيل تابلوي‌پيغام‌ها، اتاق گفتگو و كنفرانس‌هاي كامپيوتري يا ويديويي امكان‌پذير است.

آموزش الكترونيك ازسال 1995 حيات خود را شروع كرده و هم اكنون بسياري از كشورها در حال استفاده از آن هستند.


آموزش مجازی شامل اجزا اصلی زير می باشد:
* محتوای آموزشی
* خدمات
* زيرساختار و ابزار
محتوا، می تواند شامل موارد آماده شده توسط خود ارگان آموزش دهنده يا موارد از قبل آماده شده باشد و همچنين شامل کتاب ها و آزمايشگاهها مرجع Online نيز می باشد. خدمات، تمام تعاملاتی است که از تجربه اندوزی يادگيرنده حمايت و پشتيبانی می کند.
و دست آخر اينکه زيرساختار شامل محيط آموزشی Online است که عموما از آنها به عنوان "سيستم مديريت آموزش" يا (Learning Management System (LMS نام برده می شود.
سيستم های مديريت آموزش، نرم افزاريي هستند که پيشرفت و کارايي يادگيرنده را مديريت و رديابی می کنند. سيستم های مديريت آموزش، وظيفه ايجاد، ذخيره و ارايه دوره های آموزشی و همينطور گزارش گيری را برعهده دارند. آنها زيرساختار و ابزار لازم برای انتقال و مديريت آموزش را فراهم می آورند. آنچه که در حالت کلی از آنها انتظار می رود اين است که مناسب ترين درس را در بهترين زمان و با بهترين کيفيت در اختيار يادگيرنده قرار دهد.

·        چند نمونه از تجربه هاي آموزش الكترونيك

شركت زيمنس بلژيك و لولزامبورك يكي از شركتهاي پيشرو در زمينه مهندسي برق و الكترونيك است كه هزاران مهندس را در استخدام خود دارد و در زمينه توليد تلفن هاي موبايل و دستگاههاي جانبي كار مي كنند.

در اقتصاد دانايي محور زيمنس نياز مبرم خويش به سرمايه گذاري سنگين در زمينه آموزش و پيشرفت پرسنل خويش جهت باقي ماندن در صحنه رقابت را تشخيص داده و بعنوان سازماني كه قوياً بر روي نوآوري و توسعه فناوريهاي جديد متمركز مي باشد ، برنامه وسيعي را جهت ارتقاء و به روز نگهداشتن دانش پرسنل خود بكار گرفته است. در اين راستا زيمنس تصميم به ايجاد و توسعه يك پورتال آموزشي  Interanet - base گرفت و   Siemens learning valley  را ايجاد كرد جائيكه پرسنل مي توانند اطلاعات مرتبط با كار خويش را يافته, در كلاس ها ثبت نام كنند و بصورت  Online ياد بگيرند.

 

شكل 2-             شكل و وضعيت كنفرانس تصويري‌ اينتر نتي

 

 

  • مدرسه مجازي

مدرسه مجازي يك سيستم اطلاعاتي برپايه تكنولوژي‌هاي ارتباطاتي و اطلاعاتي است، كه مي‌تواند تمام وظايف مدرسه را بدون نياز به مكان فيزيكي براي مدرسه، تحت پوشش قرار دهد. مدارس مجازي برپايه فناوري اطلاعات شكل گرفته‌اند و با وجودي كه نمي‌توان به طور قطع آنها را جايگزين مدارس دانست، ولي مزايا و قابليت‌هاي فراواني در امر آموزش به همراه دارند.

"مدرسه مجازي براي مستعدين" و "تخته سياه" دو نمونه از مدارس مجازي هستند كه در جهان براي آموزش مجازي پديد آمده‌اند.  اين مدارس قابليت‌هاي جالبي دارند و تحصيل در آنها جذاب است.

براي گسترش آموزش در جامعه لازم است از اين ابزار به نحو شايسته‌اي استفاده گردد و براي همه افراد جامعه امكان آموزش و تحصيل فراهم گردد.

به عنوان يك نمونه براي گسترش فعاليتهاي آموزشي در اينترنت دانشگاه MIT كليه كلاسهاي خود را به مرور برروي اينترنت و به صورت رايگان ارائه خواهد كرد. متن اين خبر در ادامه آورده شده است. "دسترسی دانشجويان به اطلاعات 'ام آی تی' رايگان خواهد بود.""جهانيان به زودی خواهند توانست به طور رايگان به اطلاعات علمی و فنی پيشرفته ترين موسسه فنی جهان دسترسی پيدا کنند . " "موسسه فنی ماساچوست (ام آی تی) مانند تقريبا تمامی موسسه های آمريکايی در اواخر دهه 90، انرژی زيادی صرف بررسی مساله نحوه بهره برداری از اينترنت کرد."

2- تجارت الكترونيك

انجام تجارت از طريق اينترنت، نه تنها خريد و فروش، بلكه همچنين سرويس‏دهي مشتري و همكاري با شركاي تجاري را تجارت الكترونيك گويند. برابر يك تعريف ساده: تجارت الكترونيكي رامي توان انجام هر گونه امور تجاري بصورت online و اينترنت بيان كردو بر حسب تعريفي ديگر عبارت است از مجموعه ارتباطات، مديريت داده و سرويسهاي امنيتي در اتوبان اطلاعات مي باشد كه لازم است:
1- قابل اطمينان باشد.
2- قابل تغيير سايز باشد.
3- قابل پيگيري عادي نباشد.
4- هماهنگ با ساير سيستم ها باشد.
5 - با روشهاي پرداخت انعطاف داشته باشد.
6-از كارايي لازم برخوردار باشد.
اين وضعيت ، شرايط براي رسيدن به 400 ميليارد دلار در سال 2003 را فراهم ساخته است.
 تجارت الكترونيك گونه جديد تجارت در مواجهه با فناوري اطلاعات است كه الزامات و پيش‌نيازهاي خاص خود را مي‌طلبد. زماني تجارت تنها به معني خريد كالا از جايي  فروش آن به جاي ديگر بود در حاليكه اكنون مفاهيم جديد پا به عرصه تجارت نهاده اند و گونه هاي جديد تجارت با استفاده از فناوري هاي جديد شكل گرفته اند. با ظهور تجارت الکترونيکي ، نقش روز افزون اينترنت بصورت يک جايگاه کليدي اقتصادي بروز نموده است. زيرا علاوه بر خريدهاي روزانه، از اينترنت براي ارائه آگهي، انتقال حواله هاي تجاري، رزو و پرداخت براي خدمات مختلف و غيره استفاده مي گردد.

 

 

 

 

·         مختصري بر تاريخچه تجارت الكترونيك :

ايده تجارت الكترونيك به سال 1970 بر مي‌گردد. در آن سال، شركت‏هاي بزرگ، شبكه‌هاي كامپيوتري را براي تبادل اطلاعات تجاري را بين خود و تامين كنندگان ايجاد نمودند و اين روش را EDI(Electronic Data Interchange) ناميدند.EDI يعني تبادل اطلاعات تجاري از يك محل به محل ديگر يا به بعبارت ديگر از يك كامپيوتر به كامپيوتر ديگر بدين وسيله مي‌توان درخواستهاي خريد يا فروش، فاكتورهاي فروش و … را بجاي فرم كاغذي بصورت الكترونيكي مبادله كرد. مزيت اين روش، هزينه كم ذخيره وبازيابي اطلاعات، دقت اطلاعات، ارتباطات سريع و كاهش بروكراسي مي‌باشد.

در سال 1993 رئيس جمهور آمريكا –بيل كلينتون – دولت فدرال را موظف به عملي‏نمودن تجارت الكترونيك در سطح آمريكا نمود كه طبق اين دستور، مي‏بايست تجارت الكترونيك تا قبل از سال 1998 با تمام قابليت‏هاي ممكن در سطح آمريكا پياده مي‏شد.

تجارت الكترونيك در ابتداي امر يك شبكه اطلاع رساني ساده بود. به اين صورت كه شركتها محصولات خود را با استفاده از صفحات وب بر روي اينترنت تبليغ مي‏كردند. با پيشرفت تجارت الكترونيك در سال 1996، امكان انجام معاملات نيز به صورت الكترونيكي ممكن شد.

·         تعريف و طبقه بندي تجارت الكترونيك :

 

 شكل 1 –طبقه بندي تجارت الكترونيك برحسب نواع فروشنده وخريدار

 

تجارت به مصرف كننده (B2C )[Business-to-Consumer]:

B2C به اين معني است كه يك سازمان كالا, خدمات و يا اطلاعات خود را به يك مصرف كننده بفروشد. اين نوع تجارت الكترونيك، عمومي ترين نوع تجارت الكترونيك مي‌باشد و شامل سايت‌هاي فروش و ذخيره برخط ميباشد. بطور مثال از اين نوع تجارت الكترونيك مي‏توان خرده فروشان برخط مثل ”آمازون” (www.Amazon.com ) كه كار فروش كتاب را انجام مي دهد و شركت‌هاي فروش مستقيم (بي‏واسطه ) مثل ”دِل”(www.Dell.com ) كه خدمات پستي ارائه مي كند را نام برد.

 

تجارت به تجارت (B2B )[Business-to-Business]:

B2B به اين معني است كه يك سازمان كالا يا اطلاعات يا خدمات خود را در قبال دريافت پول در اختيار سازمان ديگري قرار دهد و آن سازمان هم در قبال دريافت پول آن كالا, خدمات يا اطلاعات را مي فروشد. در واقع در اين حالت سازمان دوم خود مشتري سازمان اول مي باشد و در عين حال به عنوان فروشنده هم عمل خواهد كرد. اين نوع تجارت از عموميت كمتري برخوردار است ولي درحقيقت بازگشت سرمايه خيلي بيشتري خواهد داشت. بطور نمونه از اين نوع مي‏توان ”سيسكو” (www.Cisco.com ) و ”اينتل” (www.Intel.com ) كه هر دوي آنها سرويس دهي به مشتري و تأمين كننده را بصورت برخط ارائه مي‏دهد.

 

 

 

مصرف كننده به مصرف كننده (C2C)                                  :[Consumer-to-Consumer]

 در اين نوع تجارت سازمان, امكاناتي را براي مشتريان خود فراهم مي كند كه آنها بتوانند كالا, اطلاعات و خدمات خود را به مشتريان ديگر سازمان بفروشند. هر دوي اين مشتريان در واقع مشتري سازمان بوده و براي سازمان سود آورند. اين نوع، يكي از سريع الرشد ترين بخش‏هاي تجارت الكترونيك است و روشي است كه در آن اينترنت، مزاياي بسياري را بطريق بسيار ساده ارائه مي‏كند. مزيت اين نوع در اين است كه عملا خود سازمان كالا, اطلاعات يا خدماتي براي ارائه ندارد و تنها ارتباط بين مشتريانش را تسهيل مي سازد. 

 از اين دسته بطور مثال مي‌توان سايت‌هاي تبليغي طبقه بندي شده‏اي مانند” لوت” (www.Loot.com )را نام برد كه امكان فرستادن اعلاميه‏هاي اقلام فروش را فراهم ميكند و مشتريانش مي توانند اقلام خود را بر روي اين سايت تبليغ كنند, و همچنين سايت‌هاي حراجي، مثل ”e-Bay” (www.eBay.com) كه امكان گذاشتن اقلام به حراج را توسط اشخاص فراهم مي‌كند.

 

مصرف كننده به تجارت (C2B )[Consumer-to-Business]:

اين مقوله شامل اشخاصي مي‌شود كه خدماتشان را به شركتها ارائه دهند، براي مثال، ‌حسابداران و وكيل ها، همچنين سايت‏هايي كه براي اشخاص اين امكان را فراهم مي‏كنند كه اقلام رابراي فروش به شركت‏ها ارائه دهند.

 

•   مزاياي كلي تجارت الكترونيك

•   اطلاعات كامل تر

•   هزينه كمتر توليد و توزيع

•   هزينه كمتر خريد وفروش

•   تمركز دقيق تر روي مشتري

•   مزاياي استفاده از مجمع‏هاي مجازي

 

.
موضوع تجارت الکترونيک، بسيار گسترده است و وقتي که از اين اصطلاح استفاده میشود بايد حتما مشخص کنيم در کدام حوزه مورد  صحبت است. ممکن است حتي يک سايت ساده وب نيز بتواند  شروع تجارت الکترونيک محسوب شود. خريد و فروش سهام، شرکت در مناقصه ها، تبليغات کالا و محصولات نيز از ديگر حوزه هاي تجارت الکترونيک هستند.

یکی از بزرگترین موانع موجود بر سر راه توسعه تجارت الکترونیکی (ec) مشکل تضمین ایمنی داد و ستد به وسیله شبکه اینترنت است. جهت غالب آمدن بر این معضل جدیدترین فناوری مورد استفاده قرار می گیرد.
چه به صورت پیغام هایی که با سرعت هر چه بیشتر ارسال می شود و یا به شکل اسنادی که با سرعت برق در سطح جهان به پرواز در می آیند شبکه اینترنت باعث تغییر و تحولات عظیمی در رابطه با سرعت روش های ارتباطاتی در جهان شده است. با همه شور و نشاط اولیه جهت آگاهی بیشتر از مسایل ایمنی ( بالاخص از یک بخش تجاری به بخش تجاری دیگر) را ه هموارتر می شود. در حالیکه مکان های خرید در web سایت در نزد عامه مردم از محبوبیت در خور توجه و بالایی برخوردار هستند موسسات تجاری به وسیله شبکه اینترنت با همدیگر ارتباط برقرار می کنند. مصرف کنندگان و کاربرهای وب سایت به ویژه وقتی که با کالاهای تجاری گران قیمت سرو کار دارند خواهان ایمنی قراردادی و اطلاعاتی هستند که در زمینه ارتباطات الکترونیکی به سرعت رشد می یابند و در میان کارگزاران دولتی و نیز حمایت و پشتیبانی از اطلاعات حساس تجاری حالت مشابهی وجود دارد
 تجارب ديگران در اين زمينه ها را ناديده گرفت و يا چنين انگاشت که ما راه جديد و خارق العاده اي را مي توانيم پي ريزي کنيم. برخي امور را بايد دنباله روي کرد، برخي سوال ها فقط يک جواب دارد.

 

3- دولت الكترونيك

 

دولت الكترونيك ارايه خدمات دولتي با بهره‌گيري از فناوري اطلاعات طي بيست و چهار ساعت شبانه روز و هفت روز هفته است. . در معناي گسترده دولت الكترونيك شامل سخت افزار، نرم افزار، زير ساختار و تجهيزاتي است كه جهت انجام فعاليت‌هاي دولتي استفاده مي‌شود.

دولت الكترونيك فرصتي را براي مخاطبان دولت (مردم، اشخاص حقيقي وحقوقي) فراهم مي‌نمايد تا با استفاده از روش‌هاي الكترونيكي با دولت ارتباط برقراركنند. هدف نهايي و غايي دولت الكترونيك ارايه خدمات گوناگون دولتي، با سرعت، كيفيت و هزينه مناسب به مخاطبين دولت مي‌باشد. با توسعه دولت الكترونيك نوع ارتباط مردم و دولت تغيير مي‌كند و يك ارتباط غير‌مستقيم ولي با حداقل محدوديت‌ها  ايجاد مي‌گردد. دولت الكترونيك از نتايج توسعه فناوري اطلاعات در جهان مي‌باشد و مهمترين بستر پياده سازي آن اينترنت است.

هرچندعدّه ای دولت الکترونيکی رايک نوع تجارت الکترونيکی درسطح ايالت يا کشورمی دانند, بعضی تحوّلی را که دولت الکترونيکی به وجود خواهد آورد, همتای تحوّل ناشی از انقلاب صنعتی دراروپامی دانند. به هرحال ايده خدمات, درتمام ۳۶۵روز سال ودر تمام اوقات ۲۴ساعت, باپديدارشدن دولت الکترونيکی جامه عمل پوشيده است. دولت الکترونيکی جوانب گوناگونی دارد. ازآن جمله می توان به جنبه های تکنيکی, اقتصاداجتماعی, مردم سالارانه وموارد ديگراشاره کرد. علی رغم مزايا وقابليّتهای فراوانی که برای دولت الکترونيکی متصوّراست, موضوع تازه ای است که تحوّلات گسترده ای رابه دنبال خواهدداشت. به همين خاطر استفاده ازآن نيازبه بسترسازی مناسب درجامعه دارد.

مزاياي دولت الكترونيك

مزاياي بسياري كه دولت الكترونيك به همراه داشته، مقبوليت آنرا بين دولت‌مردان به شدت افزايش داده است به طوري كه هم اكنون بسياري از دولت‌ها در نقاط مختلف دنيا براي ورود به دنياي ديجيتال خود را آماده مي‌كنند. منافع دولت الكترونيك نه تنها نصيب دولت بلكه شامل حال مردم و بخش خصوصي نيز مي‌شود كه در ذيل به برخي از اين خدمات اشاره شده است.

·         شفافيت فعاليتهاي دولتي

·         افزايش كيفيت خدمات دولتي

·         به روز بودن خدمات دولتي

·         دسترسي بيست و چهار ساعته به خدمات دولتي

·         تسهيل فعاليتهاي تجاري و خدماتي در بخش خصوصي

·         كاهش اندازه دولت

·         كاهش هزينه هاي دولت

·         افزايش انعطاف پذيري ساختار دولت و تطابق به هنگام با تغييرات

·         كاهش تخلفات و فساد اداري

 

•     اركان دولت الكترونيك

فلسفه وجودي دولت تصدي اداره اموركشور و برآوردن نيازهاي شهروندان است.و اقشار مختلف مردم براساس اين وظيفه جهت رفع خواست‌هاي مشروع خود به مراكز دولتي مراجعه مي‌كنند و از خدمات گوناگون دولتي بهره‌مند مي‌شوند. مخاطبان دولت به چهارگروه شهروندان عمومي شركت‌ها و موسسات بخش خصوصي كارمندان دولتي و  بخش هايي ديگراز بدنه دولت  تقسيم مي‌شوند. اركان دولت الكترونيك نيز بر همين اساس به چهار بخش تقسيم مي‌شود:

1-Government 2 Customer(G2C)

2-  (G2B) Government 2 Business

3-  Government 2 Employee (G2E)

 4- (G2G)Government 2 Government

تاكنون بيشترين تمركز دولت‌ها در نقاط مختلف جهان بر مورد اول يعني برقراري ارتباط با مردم از طريق اينترنت و ارايه خدمات به صورت برخط مي‌باشد. و بيشترين مورد خدمات ارايه شده در اين حوزه بوده است.

 

•     )G2C ارتباط دولت با شهروندان)

مردم به عنوان مهمترين مخاطب دولت بخش عمده‌اي از خدمات دولتي را به خود اختصاص مي‌دهند. روزانه تعداد زيادي از شهروندان جهت انجام امورگوناگون به مراكز دولتي مراجعه مي‌كنند و از خدمات عمومي ارايه شده توسط دولت استفاده مي‌‌كنند. ارايه اين خدمات همواره براي مردم و دولت هزينه زيادي را به همراه داشته است. علاوه بر اين حفظ و ارتقا كيفيت خدمات ارايه شده نيز به عنوان دغدغه دولتمردان مطرح مي‌باشد. فناوري‌اطلاعات فرصتي را براي دولت فراهم نموده است تا خدمات گوناگون دولتي را با كيفيت، هزينه، سرعت مناسب در خدمت شهروندان قرار دهند. دامنه ارايه اين خدمات بسيار وسيع مي‌باشد در هريك از كشورها با توجه به گستردگي دولت الكترونيك اين دامنه متغير است. در ذيل به برخي خدمات ارايه شده از طريق دولت الكترونيك در كشورهاي مختلف اشاره شده است.

·   پرداخت ماليات‌

·   شركت درحراجي‌ها

·   شغل‌يابي

·   شركت درانتخابات

·   درخواست ‌گذرنامه

·    ثبت تغييرات آدرس

·   صدور شناسنامه

·   ثبت تولد ازدواج و فوت

·   درخواست تابعيت

·   وضعيت آب و هوا

·   اخبار

·   قوانين دولتي

·   جستجوي كد پستي

·   مكان يابي

·   اطلاعات وام‌ها

·   اطلاعات  سرگرمي‌ها تفريح و گردشگري

 

G2B ( ارتباط دولت با شركتها و موسسات بخش خصوصي)

·    اطلاع از قوانين تجاري

·    پرداخت ماليات

·    ثبت اطلاعات كاركنان

·    ارايه گزارش‌هاي مالي

·    شبكه تداركات الكترونيك

·    شركت در مزايده‌ها مناقصه‌ها وحراج هاي دولتي

·    اخذ مجوز تجاري

·    ثبت شركت علامت تجاري  نتيجه تحقيقات و نوآوريها

·    مشاوره تجاري

 

 G2E(ارتباط دولت با كارمندان دولت)

در برخي از كشورها خدمات پست الكترونيك براي كارمندان دولتي مهيا شده است به نحوي كه هريك از كارمندان دولتي داراي آدرس پست الكترونيك مختص خود است و مي‌تواند به راحتي با ديگران ارتباط برقرار نمايد. كارمندان مي‌توانند از اطلاعيه آيين‌نامه‌هاي كاري بخشنامه‌ها و غيره به صورت برخط اطلاع حاصل كنند آنها مي‌توانند از طريق سايت‌هاي اينترنتي درخواست‌نامه‌هاي وام را تكميل نمايند و از اطلاعات وام‌ها و شرايط متقاضيان اطلاع حاصل نمايند. علاوه بر اين امكان برقراري دوره‌هاي آموزش ضمن‌خدمت براي كارمندان دولتي نيز وجود دارد. ارايه اين دوره‌ها صرفه‌جويي فوق‌العاده‌اي را براي دولت به همراه دارد. انجام فرايند مديريت نيروي انساني شامل استخدام آموزش و پرورش نگهداري سوابق و بازنشستگي براي دولت هزينه‌هاي زيادي را به همراه دارد. دولت الكترونيك ميتواند اين هزينه‌ها را به نحو چشمگيري كاهش دهد.

 

G2G (ارتباط دولت با بخشهاي دولتي)

برخي از كشورها به ايالت‌ها و يا جمهوري‌هايي تقسيم شده‌اند كه حكومت‌هاي محلي مستقر در اين بخش‌ها به عنوان نماينده حكومت مركزي وظيفه اداره كشور و ارايه خدمات به شهروندان را به عهده دارند. در برخي از ديگر كشورها نيز  شعبات وزارتخانه‌ها و ادارات دولتي در مراكز استان‌ها وظايفي دولتي و حكومتي را انجام مي‌دهند. اطلاعات در ساختار دولت از بالا به پايين و پايين به بالا در جريان است. رييس‌جمهور و وزيران در راس اين ساختار و ادارات و مراكز دولتي در نقاط مختلف كشور در پايين اين ساختار قرار دارند. سياست‌ها و تصميمات كلي، قوانين و مقررات از بالا و گزارش‌ها و نتايج برنامه‌ها از پايين به بالا در جريان است. برقراري ارتباط‌هاي‌ پيچيده در اين ساختار مستلزم وجود يك ساختار بروكرواتيك عظيم مي‌باشد. ساختاري كه از انعطاف‌پذيري لازم برخوردار نيست. تصميم‌گيري در راس آن متمركز شده ‌است. كنترل‌ها‌ در آن يه سختي صورت‌مي‌گيرد و علاوه بر اين حجم عظيمي از بودجه دولت صرف برپانگهداشتن اين ساختار مي‌‌گردد. در دولت الكترونيك با توسعه شبكه‌هاي ارتباطي، اين ارتباط‌ها به سادگي برقرار‌ مي‌شوند. هزينه‌هاي دولت كاهش خواهد يافت وكارايي بخش دولتي نيز با افزايش جشم‌گيري روبرو خواهد شد. عدم تمركز در تصميم‌گيري و افزايش اختيارات بخش هاي استاني و ايالتي از اثرات ايجاد دولت الكترونيك است. برخي از خدماتي كه توسط دولت الكترونيك براي بخش‌هاي دولتي مهيا شده است از اين قرار هستند:

·         پست الكترونيك

·         كنفرانس‌هاي تصويري

·         پايگاه هاي داده اشتراكي

·         تهيه نرم افزارهاي عمومي

برای مثال از نمونه خدمات دولت الکترونيکی برزيل اولين راى‏گيرى تمام الكترونيكى در برزيل انجام شد.مقامهاى ژاپن و كشورهاى آمريكاى لاتين، علاقه خود را نسبت‏به سيستم الكترونيكى راى‏گيرى در برزيل اعلان كردند.روزنامه «ال پائيس‏» چاپ مونته ويدئو پايتخت اروگوئه، روز دوشنبه نوشت: مقامهاى اين كشور، به منظور كسب تجربه از سيستم راى‏گيرى الكترونيكى كه براى اولين بار روز يكشنبه در جريان انتخابات مسئولان ايالتهاى برزيل، مورد استفاده قرار گرفت، در اين كشور حضور يافتند. سازمان برگزارى انتخابات برزيل اعلان كرد: علاوه بر مقامات اروگوئه، مقامهاى آرژانتين، ژاپن، پاراگوئه، پرو، كلمبيا، بوليوى، كاستاريكا و پاناما نيز به منظور مطالعه اين روش راى‏گيرى، در برزيل حضور داشتند. در اين انتخابات، 110 ميليون نفر شركت كردند و راى‏گيرى براى انتخاب شهردار و مشاوران 5 هزار و 656 شهردارى در اين كشور، انجام شد. آراء اخذ شده، از طريق 353 هزار و 780 ترمينال الكترونيكى كه به صورت صندوق راى‏گيرى تهيه شده بود، انجام گرفت .

4- بانكداري الكترونيك

بانکداری الکترونيکی شالوده اصلی راه اندازی تجارت الکترونيکی است. بانكداري الكترونيك از نظر ماهيت فعاليت و خدمات قابل ارائه به مشتريان هيچ تفاوتي با عملكرد جاري بانكداري سنتي و معمولي ندارد به عبارت ديگر در بانكداري الكترونيك تقريبا همان گردش كاري وجود خواهد داشت كه در بانكداري معمولي با سيستم دستي اعمال ميشده است و همان خدمات عرضه خواهد شد كه در بانكداري تجاري معمولي صورت مي گيرد با اين تفاوت كه در بانكداري الكترونيك كليه مراحل اجرائي با استفاده از تجهيزات فناوري اطلاعات انجام مي‌شود.

1-  بانكداري مجازي الكترونيكي                Electronic virtual banking

2-                                                بانكهاي مجهز به سيستم و تجهيزات الكترونيكي Electronic branches

بانك‌هاي مجازي (نوع اول) عمدتاً‌ از طريق شبكه‌هاي مخابراتي و اينترنتي به عرضه خدمات  مي‌پردازند و مشتريان با استفاده از كامپيوتر و اينترنت مي‌توانند نسبت به انجام عمليات بانكي اعم از جابجايي پول،صدور حواله, دستور پرداخت و ... اقدام نمايند. با توجه به اين روند, اين گونه بانكها از نظر ارائه سرويس و خدمات هيچ محدوديتي از نظر زماني و حوزه جغرافيايي نداشته و كليه امور را بدون استفاده از كاغذ و بر اساس سيستم هاي ‍Paper Less انجام مي‌دهند.

در بانكهاي نوع دوم كه مجهز به سيستم و تجهيزات الكترونيكي‌اند روند به شكل ديگري است. در اين سيستم، ارائه خدمات به مشتريان به دليل استفاده از تجهيزات مكانيزه با سرعت و سهولت بيشتري صورت مي‌گيرد. آنچه در ايران و در حال حاضر در سيستم بانكي كشور وجود دارد تقريباً از نوع دوم مي‌باشد وجود شعبات گسترده در سطح كشور، توسعه دستگاههاي خودپرداز([3](ATM، و اجراي سيستم‌هاي تلفنبانگ نيز مبين اين امر است در اين حالت عمدتاً بخشي از عمليات انتقال منابع بصورت الكترونيكي صورت مي‌گيرد.

 

 

 

5- شهر الکترونيکی

اگر بگوييم كه در تعريف عصر اطلاعات از واژه‌هايي مانند فكس، مودم، كابل فيبر نوري، ماهواره‌هاي ارتباطي، E-mail، اينترنت، Videoconferencing، بزرگ‌راه اطلاعاتي، واقعيت‌ مجازي و Multimedia استفاده مي‌شود، مي‌توانيم ادعا كنيم كه فضاي شهر و محله،‌ هم در حال دگرگوني و تحول است. با اين ديد، تكنولوژي اطلاعات ابزاري است براي ايجاد يك منطق سازمان‌‌دهنده‌ي جديد.
در شروع هزاره سوم، فناوري اطلاعات بعنوان عمده‌ترين محور تحول و توسعه در جهان منظور شده و دستاوردهاي ناشي از آن نيز به گونه‌اي با زندگي مردم عجين گرديده كه روي‌گرداني و بي‌توجهي به آن، اختلالي عظيم را در جامعه به وجود مي‌آورد. در اين راستا وجود شهرهاي الكترونيكي و اينترنتي در هر كشوري مي‌تواند زمينه حضور تدريجي، منطقي، علمي و اقتصادي اين پديده ارزشمند را فراهم نمايد كه در حال حاضر معيار سنجش توان علمي و قدرت كشورها براي توليد، توزيع و استفاده از دانش است. مطالعات و بررسي‌هاي كارشناسي و اقدامات صورت گرفته پيرامون توسعه فناوري اطلاعات در جهان نشان داده است كه حركات انفرادي و توسعه پراكنده در اين زمينه عموماْ موفق نبوده و از كيفيت و مطلوبيت مناسبي برخوردار نيست. به همين دليل اغلب كشورهاي پيشرفته‌، توسعه فناوري اطلاعات و عموميت بخشيدن به استفاده از آن توسط مردم را از طريق سيستم‌هاي يكپارچه در قالب شهرها و شهرداري‌هاي الكترونيكي دنبال مي‌كنند. . شهر الكترونيك، شهري است كه اطلاعات و خدمات مورد نياز شهروندان به صورت شبانه‌روزي از طريق اينترنت قابل دسترسي باشد.

هر كشور متناسب با موقعيت‌هاي اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي خود اهداف خاصي را در رابطه با ايجاد شهرهاي الكترونيكي مد نظر قرار مي‌دهد. بر اين اساس همه شهرهاي الكترونيكي جهان الزاماْ داراي اهداف مشابهي نيستند و ممكن است در برخي زمينه‌ها با يكديگر داراي تفاوت باشند، اما در مجموع اهداف مشترك فراواني را در بين آنها مي‌توان يافت. توسعه اقتصاد پايدار و قابل رقابت، ترفيع مديريت شهري، اجراي طرح جامع شهر، بهبود بخشيدن به كيفيت خدمات و بالا بردن استانداردهاي زندگي شهروندان همراه با حفظ هويت فرهنگي، افزايش نرخ حضور شهروندان در تصميم‌گيري‌ها، آماده كردن شهروندان براي زندگي در جامعه دانش محور، ارائه خدمات شهرداري‌ها بصورت روي‌خط بدون تعطيلي و در همه اوقات شبانه‌روز و بدون محدوديت مكاني بخشي از اهداف شهرهاي الكترونيكي محسوب مي‌گردد. هم چنين توسعه امكانات خدماتي، فرهنگي، آموزشي، تجاري، فني و تخصصي بصورت يكسان به همه شهروندان مي‌تواند نمايانگر بخش ديگري از اهداف يك شهر الكترونيكي تلقي شود. مفهوم جديدي كه در همين رابطه مطرح شده، شهروند الكترونيك است. فردي را كه با فناوري اطلاعات آشنا باشد و توانايي استفاده از امكانات شهر الكترونيك را نيز داشته باشد را شهروند الكترونيك گويند. شهر الكترونيك مزاياي زيادي براي شهروندان و مخاطبين شهر به همراه دارد. بهبود كيفيت زندگي، صرفه‌جويي در زمان و هزينه و بهبود كيفيت خدمات دولتي برخي از اين خدمات است.

1.       تاريخچه شهرهاي الكترونيك جهان

اولين اقدامات كلان و اساسي جهت ايجاد دولت الكترونيك در جهان، به برنامه توسعه فناوري اطلاعات سنگاپور در سال 1992 برمي‌گردد. پس از آن در سال 1993 ميلادي، پروژه توسعه زيرساختار ملي آمريكا جهت گسترش زيرساختار فناوري ارتباطات و اطلاعات ، تدوين و راه‌اندازي شد. كشور كره جنوبي نيز در اين سال، طرح توسعه زيرساختار ملي فناوري ارتباطات و اطلاعات خود را ارائه و آماده اجرا كرد. كشورهايي مانند ژاپن، تايوان و انگلستان نيز در طي سال‌هاي 1993 تا 1996، برنامه‌‌هاي كلاني را در اين زمينه دنبال نموده‌اند. تاريخ دقيقي از زمان ايجاد شهرهاي الكترونيك در دسترس نيست. اما مي‌توان اذعان داشت كه طرح ايجاد اين شهرها به زمان ايجاد و توسعه دولت الكترونيك در جهان مرتبط مي‌باشد. بدين‌ترتيب بيش از يك دهه از ايجاد اولين شهرهاي الكترونيك جهان نمي‌گذرد و در اين فاصله شهرهاي الكترونيك بزرگي چون برلين، بوستون، تورنتو و شهر اينترنتي دبي ايجاد شدند.

2.       شهرهاي الكترونيك برتر جهان

هرچه بيشتر از توسعه فناوري اطلاعات مي‌گذرد شهرهاي بيشتر در جهان به جرگه شهرهاي الكترونيك مي‌پيوندند. البته بيشتر اين شهرها در كشورهاي توسعه يافته شكل مي‌گيرند. لازم به ذكر است كه دو رويكرد اساسي براي توسعه شهرهاي الكترونيك وجود دارد. اول، رويكرد توسعه شهرهاي الكترونيك به عنوان بستر مناسب براي توسعه فناوري اطلاعات كه از جمله اين شهرها مي‌توان شهر اينترنتي دبي نام برد. اين شهر با فراهم نمودن زيرساختار و پي‌بستر مناسب، به محل فعاليت نمايندگي‌هاي بزرگترين شركت‌هاي نرم‌افزاري دنيا تبديل شده است. رويكرد دوم، توسعه شهرهاي الكترونيك، استفاده از قابليت‌هاي فناوري اطلاعات براي ارايه خدمات مطلوب شهري به شهروندان است. البته در برخي موارد هر دو رويكرد با يكديگر به كاربسته مي‌شوند. در اين بخش رتبه‌بندي برترين شهرهاي الكترونيك جهان آورده شده است كه در اين مقايسه شهرهايي از هر دو رويكرد با يكديگر مقايسه شده‌اند. به عنوان مثال دره سيليكون آمريكا[4] از نوع اول و شهر الكترونيك تايپه از نوع دوم مي‌باشد. بر طبق اين تحقيقات كه در جولاي سال 2000 توسط مجله آمريكايي IT magazine Wired در بين 46 شهر جهان انجام شده نتايج زير در مورد رده بندي شهرهاي الكترونيك بدست آمده است  كه اين نتايج در جدول  5-2 نشان داده شده‌است.

 

 

 

    جدول 5-2-برترين شهرهاي الكترونيك جهان در سال 2000 ميلادي

 

 


رتبه

نام شهر

نام كشور

امتياز

1

دره سيليكون آمريكا

آمريكا

16

2

بوستون

آمريكا

15

3

استكهلم

نروژ

15

4

هلسينكي

فنلاند

14

5

لندن

انگلستان

14

6

رالي-  دورهام- چاپل[5]

آمريكا

14

7

كاروليناي شمالي

آمريكا

14

8

تايپه

تايوان

13

9

آستن

آمريكا

13

10

تگزاس

آمريكا

13

11

سانفرانسيسكو

آمريكا

13

12

بنگلور

هند

13

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

در جدول 5-3 نيز برترين شهرهاي الكترونيك اروپا به ترتيب رتبه آورده شده‌است.  اين رده‌بندي در سال 2002 ميلادي صورت گرفته‌است.

 

سايت شهر

كشور

نام شهر

رتبه

www.kobenhavn.dk

دانمارك

كپهناك

1

www.berlin.de

آلمان

برلين

2

www.stuttgart.de

آلمان

اشتوتگارت

3

www.bremen.de

آلمان

برمن

4

www.hamburg.de

آلمان

هامبورگ

5

www.aarhus.dk

دانمارك

آراهوس

6

www.stadt-koeln.de

آلمان

كلن

7

www.hel.fi

فنلاند

هلسينكي

8

www.wien.at

اتريش

وين

9

www.bcn.es

اسپانيا

بارسلونا

10

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول 5-3- برترين‌شهرهاي الكترونيك اروپا در سال 2002 ميلادي

 

 

 

 

 

·        خدمات شهرهاي الكترونيك جهان

بررسي‌هاي انجام شده در مورد شهرهاي الكترونيكي جهان نشان داده است كه دامنه خدماتي كه مي‌تواند توسط شهرهاي الكترونيكي ارائه شوند، از يك ديدگاه در سه مقوله ذيل مي‌گنجند:

1- خدمات مرتبط با زندگي شهروندان

2-  خدمات تجاري شهر

3- خدمات اطلاع‌رساني و توريستي

خدمات مرتبط با زندگي شهري، آن‌دسته از خدماتي هستند كه براي رفاه حال شهروندان ساكن شهر فراهم شده‌اند- براي مثال پرداخت قبوض، جرائم و ماليات-، خدمات تجاري شهر، آن گروه از خدمات را تشكيل مي‌دهند كه به منظور تسهيل امر تجارت در شهر براي تجار شهر فراهم شده‌‌‌اند- مانند خريد و فروش بر خط و مناقصه برخط- ، و خدمات اطلاع رساني و توريستي، اطلاعات مفيدي را براي بازديدكنندگان از شهر فراهم مي‌‌كنند و امرگردشگري را تسهيل مي‌نمايند- از جمله اطلاعات مرتبط با پارك‌ها، اماكن تفريحي و ديدني شهر.

 

 

 

  • مزاياي شهر الكترونيك

از آنجا كه در شهر الكترونيك اكثر كارها بصورت الكترونيكي انجام مي‌شوند، بنابراين شهر الكترونيك مي‌تواند مزاياي زيادي را به‌همراه داشته باشد كه بعضي از اين مزايا در زير ليست شده‌اند.

1.       فراهم آوردن خدمات اينترنت باكيفيت و سرعت بالا براي شهروندان

2.       فراهمآوردن كانالهاي آموزشي متفاوت و محيط آموزشي مادام العمر

3.      بهبود كيفيت زندگي مردم

4.      ارائه خدمات يك مرحلهاي[6] به شهروندان

5.      تقويت رقابت تجاري شهر و ايجاد فرصتهاي تجاري بيشتر توسط تجارت الكترونيك

6.      ارتباط بهتر سازمانها و ارگانهاي مختلف شهري

7.       دسترسي 24 ساعته به خدمات شهري

8.       افزايش مشاركت مردم در اداره شهر

9.      كاهش ترافيك شهر با توجه به كاربرد اينترنت در فعاليتهاي شهري شهروندان

10.      كاهش آلودگي هوا با كاهش ترافيك شهري

11.      همسوسازي سرمايهگذاريها با نيازهاي شهروندان و شهر

12.      تسريع در برطرف شدن مشكلات ايجاد شده در شهر با ارتباط مستقيم شهردار با شهروندان

13.      صرفه جويي در وقت و انرژي

14.      جلوگيري از سرمايهگذاري بيشتر روي روشهاي قديمي اداره شهر.

15.      ايجاد زيرساختار لازم براي توسعههاي آتي شهر

16.      كاهش فساد اداريافزايش نظم در فعاليت‌هاي شهر با استفاده از سيستم اطلاعاتي جامع.

17.      افزايش سطح آگاهي عموم

18.      درآمد ثابت شهري با بوجود آمدن يك سيستم با ثبات گردش پول در جامعه

19.      نشر فرهنگ و عقايد

20.      مديريت و نظارت واحد شهري

 

 

 

منابع و ماخذ:

 

 

[1]Michael J. Kayes  ,Montgomery County

       www.montgomeryny.com

[2]Bradley Birge   City of Saratoga Springs

        www.saratoga-springs.org

[3]James Koury  ,City of Oneonta

          www.oneonta.ny.us

[4]Melissa Sonne  ,Rockland County

       www.co.rockland.ny.us

[5] State By State, NIC's Networks Develop What Consumers Want From eGovernment , PR Newswire
March 14, 2001

[6] The New City of Ottawa Selects Deloitte Consulting And NIC to Build and Manage its eGovernment Portal.Alliance Awarded its First International eGovernment,Enterprise Portal Contract, OTTAWA, Nov. 29 /PRNewswire/ [7]http://www.epiclearning.com/exchange/elearning.asp

[8] http://www.planitusa.com/services

[9] http://www.e-government.govt.nz/portal/index.asp

[10] صنايعي و فتحي ، بازاريابي وتجارت الكترونيك ، مجموعه

مقالات همايش جهاني و شهرهاي الكترونيكي و اينترنتي درجزيزه كيش، 1380.
[11] زاهدي، شمس السادات، مقاله، نقش فن آوري هاي نوين ارتباطي درمديريت دموكراتيك جامع، دانشگاه علوم طباطبايي.
[12] ابراهيمي و بختياري، دولت الكترونيكي، مجموعه مقالات

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:43 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

حکایت

مي گويند: مرد نابينايي روي پله هاي ساختماني نشسته بود و کنار پايش کلاه و تابلويي قرار داشت که روي آن نوشته شده بود:((من کور هستم لطفاً کمکم کنيد.))

روزنامه نگار خلاقي از کنار مرد مي گذشت.نگاهي به کلاه انداخت.فقط چند سکه داخل آن بود.سکه اي داخل کلاه گذاشت و بدون اين که از مرد کور اجازه بگيرد،تابلوي او را برگرداند،جمله ي ديگري را روي آن نوشت،تابلو را کنار پاي مرد گذاشت و آن جا را ترک کرد.

 عصر آن روز روزنامه نگار به آن محل برگشت و متوجه شد کلاه مرد کور پر از سکه و اسکناس شده است.مرد کوراز صداي قدم هاي روزنامه نگار، او را شناخت و گفت،اگر همان کسي هستي که جمله ي روي تابلو را عوض کردي،بگو روي آن چه نوشته اي؟روزنامه نگار جواب داد:چيز خاصي نيست،فقط جمله ي شما را به بيان ديگري نوشتم.

 مرد کور هيچ وقت ندانست او چه نوشته بود،ولي روي تابلو خوانده مي شد : (( امروز بهار است،ولي من نمي توانم آن را ببينم.))

 وقتي نمي توانيد کارتان را پيش ببريد،راهبرد خود را تغيبر دهيد.باور داشته باشيد،هر تغيير بهترين چيز براي زندگي است.

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:31 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

سايت در زمينه تکنولوژی آموزشی

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:21 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  | 

چگونه يک مقاله ISI ارزيابي مي شود ؟

موسسه اطلاعات علمي 
براي اينکه بتوانيد يک مقاله علمي بنويسيد لازم است که در اين زمينه اطلاعاتي داشته باشيد حال تصور کنيد که اين مقاله را براي موسسه اطلاعات علميISI  مي نويسيد ، احتمالا برايتان بسيار مهم است که بدانيد اين مقالات چگونه ارزيابي مي شود .
امروزه ارزيابي مقاله هاي علمي يکي از دغدغه هاي جوامع علمي مي باشد .
موسسه اطلاعات علمي براي ارزيابي تحت پوشش فهرست نويسي خود سه شاخص در نظر گرفته است اين شاخص ها شامل فاکتور تاثير ، شاخص فوري ، و نيمه عمر استناد مي باشند .
فاکتور تاثير تعداد ارجاعات به مقاله هاي منتشر شده در دو سال قبل مجله تقسيم بر تعداد مقاله هاي منتشر شده در دو سال مذکور است .در مواردي فاکتور تاثير مجله به طور ميانگين نيز مورد استفاده قرار مي گيرد .
اين شاخص مهمترين و در عين حال کار بردي ترين شاخص ارزيابي مجله هاي از نظر ISI  مي باشد .

شاخص هاي ارزيابي مقاله هاي علمي 
دو شاخص از شاخص هاي بالا را اين گونه تعريف کرده اند :
1 شاخص فوري تعداد ارجاعات به مقاله هاي منتشر شده مجله در سال مورد ارزيابي تقسيم بر تعداد مقاله هاي منتشر شده در همان سال مجله مذکور ، اين شاخص در حقيقت  شيب رشد منحني ارجاعات را بيان مي کند .
2 نيمه عمر ارجاعات به مجله يا نيمه عمر استناد : تعداد سال هايي که از سال ارزيابي بايد به عقب برگشت تا شاهد پنجاه در صد کل ارجاعات به مجله در سال مورد ارزيابي باشيم به عبارت ديگر اين شاخص مدت زماني را که نيمي از کل استنادات به آن مجله صورت پذيرفته باشد را نشان مي دهد و در حقيقت سرعت کاهش ميزان ارجاعات به مجله را بيان مي کند :
بديهي است که وقتي مقاله هاي يک مجله ارزش خود را براي ارجاعات زود از دست بدهند ، تنها به مقاله هاي جديد مجله ارجاع داده مي شود . اين موضوع باعث مي شود که نيمه عمر ارجاعات به مجله کاهش يابد .
بنابراين هر چه نيمه عمر ارجاعات به مجله بيشتر باشد نشان مي دهد که ارزش مقاله هاي مجله در طول زمان بيشتر حفظ شده است و هنوز مورد ارجاع قرار مي گيرند .
در مجموع هر چه نيمه عمر ارجاعات به يک مجله بزرگ تر  باشد، ارزش مجله بالا تر مي رود .
در پايان هر سال ، مجله هاي تحت پوشش فهرست نويسي  ISI  در فهرست وبگاه علم قرار گرفته اند ، ارزيابي مي شوند .
معيار هاي ارزيابي و سنجش همان شاخص هاي ارزيابيISI  در هر سال جهت اطلاع عموم اعلام مي شود .

درجه بندي نشريه هاي ISI 
در بين فاکتور هاي بالا ، فاکتور تاثير ، کار بردي ترين شاخص مي باشند و امروزه به طور گسترده اي در درجه بندي و ارزيابي مجله ها مورد استفاده قرار مي گيرد . اين فاکتور در حقيقت توانايي مجله و هيات تحريريه آن را در جذب بهترين مقاله ها نشان مي دهد .
فاکتور تاثير براي نخستين با در سال 1995 و توسط بنيانگذار   ISI  مطرح شد و به سرعت به صورت دستورالعملي جهت گزينش بهترين مجله ها به کار رفت .
 حقيقت آن است که اين فاکتور ابزار کاملي براي اندازه گيري کيفيت مقاله ها نمي باشد . چون روش بهتري وجود ندارد و در حال حاضر نسبت به ديگر معيارها براي ارزيابي علمي از مزايايي برخور دار است لذا عموما مورد استفاده قرار مي گيرد .
 فاکتور تاثير به صورت ميانگين تعداد  ارجاعات به يک مورد قابل استناد در يک مجله علمي در طول  دوره زماني معين تعريف شده است .
 معمولا فاکتور تاثير براي يک مجله ، بر اساس ميانگين تعداد ارجاعات براي هر مقاله چاپ شده در يک دوره زماني يک ساله به تعداد مقاله هاي منتشر شده و در دو سال اخير محاسبه مي شود .
البته در مواردي نيز فاکتور تاثير در يک دوره 5 ساله مورد مبنا مي باشد .

+ نوشته شده در  شنبه بیست و یکم آبان 1390ساعت 9:18 بعد از ظهر  توسط محمدرضا  |